Blog van Arjan Berkhuysen

Trillingen rond de bultrug

donderdag 20 december 2012
Blog van Arjan Berkhuysen

?

Wat een ophef over die bultug! Blijkbaar voelen we ons nog heel erg bij de natuur betrokken, dat is mooi. Vooral als het gaat om een onderwerp waar iedereen emoties bij heeft. Emotioneel, dat waren vooral de berichten die heen en weer geslingerd werden in tweets, columns en reportages. Wat is er toch met ons aan de hand dat we ons zo laten meeslepen door een bultrug? Waarom gaat het alleen over het wel of niet redden, wie dat mag doen en niet over de vraag waarom het dier daar ligt?

 

Voor mij ging het pas echt leven toen ik hoorde dat er ook een potvis was aangespoed, zo’n honderd meter er vandaan. Toen werd het voor ons als Waddenvereniging relevant. Twee walvissen op bijna dezelfde plek. Is dat toeval, of is er iets aan de hand? Met die vraag ben ik aan de slag gegaan. Ik begon met een tweet: ‘is er iets gebeurd in de Noordzee in de dagen voor de strandingen waar de dieren wellicht last van hebben gehad?’

 

Al snel kreeg ik een tweet terug van Phoca, een voormalig visser die met zijn vrouw mensen meeneemt het gebied in. Op dinsdag 11 december, twee dagen voor de stranding, is er een enorme trilling voelbaar geweest langs de Friese en Groningse kust. ‘Aha!’, denk ik dan ‘ zou dat er iets mee te maken hebben gehad?’. Volgens enkele vissers zou het kunnen komen door het heien van palen voor windmolenparken bij Denemarken. Anderen dachten aan seismologisch onderzoek door gas- en oliemaatschappijen. Ik belde de kustwacht. Die hadden geen melding gehad. Vreemd.

 

Via de Waddenacademie vond ik waar ik moest zijn voor meer informatie over geregistreerde trillingen. Het KNMI meet alle bevingen. Als er een beving is in Japan, wordt dat in De Bilt gemeten en genoteerd. Men had inderdaad wat meldingen gehad van de trilling bij Groningen, maar er niet veel werk van gemaakt. Rond 13.30 was er een trilling gemeten, maar dat komt wel vaker voor. Het ging om infrageluid. Dat zijn geluiden die wij als mens niet kunnen horen, maar waarvan je de trillingen wel kunt voelen. Je kunt het bijvoorbeeld merken aan het porselein in kasten, dat dan gaat rammelen.

 

Het geluid kwam waarschijnlijk door NAVO-oefeningen in het Noorden van de Duitse Wadden, waarbij straaljagers door de geluidsbarriere gingen. Ik bedankte de man van het KNMI en zocht op Google even naar de term infrageluid. Ik schrok: ‘Sommige dieren, zoals walvissen en olifanten gebruiken infrageluid om over grote afstanden te communiceren. Sommige walvissen gebruiken ook infrageluid om inktvissen te verlammen.’ Dat zijn potvissen! Ik ging bellen. Via het NIOZ kwam ik bij het TNO terecht, die onderzoek doen naar de gevolgen van sonargeluid bij zeezoogdieren.

 

‘Interessant’, volgens hen, maar er is nog weinig bekend wat het effect van dit soort geluid kan zijn op bultruggen en potvissen. Potvissen maken gebruik van geluid om in donkere diepten hun prooi te vinden, zoals vleermuizen dat doen in de lucht. Bultruggen gebruiken het infrageluid om te communiceren over enorme afstanden. Onderzoek heeft aangetoond dat als er door mensen met geluid wordt gewerkt om de zeebodem te verkennen (seismologisch onderzoek) er walvissen zijn die stoppen met eten zoeken en aan de oppervlakte blijven. Ik moest een andere expert nog maar eens bellen. ‘Nee, ik denk niet dat geluid aanleiding kon zijn voor de strandingen’, noemde deze. Potvissen maken zelf zo’n ongelooflijk hard geluid, dus hun oren moeten dat toch kunnen hebben. Komt het niet door stromingen?


Het blijft waarschijnlijk gissen wat de oorzaak is van de strandingen, maar het is de moeite waard om te zien wat effecten kunnen zijn van onze activiteiten op en onder het water. Het is een drukte van belang op die Noordzee. Er worden oude bommen opgeblazen, met explosies seismologisch onderzoek gedaan, kabels gelegd, geheid voor windmolenparken, enzovoorts. Wie overziet dit allemaal? Het laatste woord is hier vast nog niet over gezegd.

 

Vandaag lees ik in de Volkskrant dat er een nieuwe bultrug is gespot voor de Nederlandse kust. Relaxed en fonteinen spuitend zwemt hij rond in de buurt van Castricum. De dood van Johanna was tragisch, maar gelukkig worden deze schitterende zeezoogdieren ook steeds vaker levend voor de Nederlandse kust aangetroffen.



“Dynamiek van zand, zee en luchten.”