Wadden - nieuwsbrief van de Waddenvereniging

Onderwerpen in de nieuwsbrief van 27-08-2010:

Lof voor schetsschuiten en klimaatbufferaanpak Waddenvereniging

Op de waddendijk van Ameland ontving Deltacommissaris Wim Kuijken afgelopen woensdag een fotoboek van de Fûgelpolle uit handen van Jeffrey Huizinga van Staatsbosbeheer. Op deze plaats wordt binnenkort de eerste ‘Klimaatbuffer’ in het waddengebied gerealiseerd, als resultaat van de ‘schetsschuit’ die de Waddenvereniging organiseerde. Kuijken reageerde enthousiast op deze aanpak met schetsschuiten: ‘Ik ben onder de indruk. Dit soort initiatieven steun ik graag.’

De Deltacommissaris, die sinds dit voorjaar aan het werk is, geeft leiding aan het nationale Deltaprogramma. In het programma gaat het om waterveiligheid en zoetwatervoorziening op de lange termijn, rekening houdend met klimaatverandering. Twee dagen lang trok Deltacommissaris Wim Kuijken deze week door het waddengebied om zich te laten informeren over het Deltaprogramma Waddengebied en de initiatieven die hier worden genomen.

In het Gemeentehuis van Ameland kreeg Anky Woudstra van de Waddenvereniging de gelegenheid om de commissaris met zijn uitgebreide gezelschap mee te nemen in de wereld van de klimaatbuffers en de schetsschuiten. Bij een klimaatbufferaanpak worden natuurlijke processen ingezet bij het opvangen van effecten van klimaatverandering. Dat kan bij uitstek in het dynamische waddengebied.
Om meer betrokkenen – van bewoners tot overheidsdiensten – in deze klimaatbufferaanpak mee te nemen, organiseert de Waddenvereniging werkateliers, zogenaamde schetsschuiten in het waddengebied.

Noodzaak klimaatrobuuste waterkeringszones Groningen

Waterschap Noorderzijlvest maakte deze week bekend dat, bij de laatste keuring van de waddendijken, 22 kilometer dijk langs de Eemsmonding niet meer aan de wettelijke eisen voldoet. Juist dit gegeven was de aanleiding voor het Waterschap om de Waddenvereniging te vragen een schetsschuit te organiseren. Hier werd al de eerste stap gezet in het proces naar klimaatrobuuste waterkeringzones langs de Groninger kust. Het verslag van deze schetsschuit is zojuist gepubliceerd.

Een derde van de waddendijken in beheer bij Waterschap Noorderzijlvest voldoet niet meer aan de norm. Dat is veel meer dan bij de vorige toetsing, vijf jaar geleden. Dit heeft te maken met de aanscherping van de norm. De dijken moeten nu een superstorm, die eens in de 4000 jaar voorkomt, kunnen doorstaan. Het Waterschap zag dit natuurlijk aankomen en weet dat er nu plannen moeten worden ontwikkeld om de dijk vanaf de Eemshaven tot en met Delfzijl te verbeteren.

De Schetsschuit Groninger Waddendijken kwam juist voor dit dijkgedeelte met interessante oplossingen. Voor de Eemsdelta stelden de deelnemers bijvoorbeeld voor om de primaire waterkering ver naar binnen te verleggen en grote openingen te maken in de huidige, afgekeurde dijk. Hierdoor kan het tussenliggende gebied meegroeien met de zeespiegel. Niet alleen is het voorstel klimaatrobuust en innovatief, het levert ook een aantrekkelijk landschap op.

Meer oplossingen vindt u in de Brochure ‘Schetsschuit Groningen; klimaatrobuuste waterkeringzones’ die via onze website te downloaden is. Voor een hardcopy kunt u zich melden via het contactformulier.

Geen eieren, wel meer kennis

Vorig jaar werd er nog enthousiast over bericht: de ‘hypermoderne’ satellietzenders die ingebracht waren in de buikholte van een vijftiental gruttovrouwtjes. Met behulp van de zenders hoopten de onderzoekers meer te weten te komen over de precieze trekroute van deze bedreigde weidevogels. Er is inderdaad veel kennis vergaard over de trekroutes, maar helaas voor de vijftien grutto’s betekende de geplaatste zender ook dat ze geen eieren konden leggen. Dat zegt onderzoeksleider Theunis Piersma, die bij de rijksuniversiteit Groningen werkt.

De onderzoekers vinden het een domper op de aanvankelijke vreugde, maar de opgedane kennis maakt veel goed. ‘We hebben veel geleerd over de trek van de grutto. Veel meer vogels dan verwacht maken tussenstops in zuidelijk Europa, of blijven daar zelfs de hele winter zitten. De vogels die naar West-Afrika vliegen blijken daar mobieler dan we dachten. Dat soort kennis biedt essentiële aanknopingspunten voor de bescherming van deze soort. De bescherming van rijstvelden in Portugal en Spanje blijkt nog belangrijker dan we al dachten.’ Het feit dat de grutto’s dit jaar geen eieren konden leggen heeft volgens Piersma tot een geringe schade aan het aantal grutto’s geleid. Het scheelt hooguit enkele grutto’s op duizenden nieuwe jongen van de bedreigde weidevogel. Toch worden er voorlopig geen grutto’s meer van een zendertje voorzien.

Recordvlucht rosse grutto verklaard

Zweedse onderzoekers hebben berekend hoe het kan dat de rosse grutto binnen acht dagen van Alaska naar Nieuw Zeeland kan vliegen, zonder onderweg uit te rusten of te eten. De afstand van zo’n vlucht is 11.000 kilometer. Dat is ruim twee keer zo ver als de migraties van andere vogels. Het energieverbruik van de rosse grutto blijkt extreem laag te zijn, vergeleken met andere trekvogels. Ook de vliegsnelheid en de verhouding tussen lichaamsgewicht en lichaamsgrootte is volgens de Zweedse wetenschappers van invloed op het uithoudingsvermogen van de vogel.

Overigens zijn rosse grutto’s niet de enige dieren met zo’n laag energieverbruik. Palingen kunnen wel 5500 kilometer achter elkaar afleggen. Omdat zwemmen over het algemeen meer energie kost dan vliegen, hebben ze een nog lagere energieconsumptie dan rosse grutto’s. Wel reizen palingen veel langzamer, hun tochten duren enkele maanden.

Treurig einde voor geredde spitssnuitdolfijn

Deze zomer was het even groot nieuws, de nog levende spitssnuitdolfijn die aanspoelde op het strand van Egmond. Doordat er plastic vastzat in het blaasgat van de dolfijn, kon het dier alleen nog maar drijven en niet meer duiken. De reddingsbrigade wist het afval te verwijderen en hielp het dier met omstanders weer richting zee. Eind goed al goed… totdat er een bericht volgde uit Engeland.

Drie dagen later werd er een grote dolfijnachtige waargenomen voor de kust van Isle of Sheppey. Dit eiland ligt voor de kust van Engeland, in de buurt van de monding van de Theems. De volgende dag werd enkele kilometers verderop een dode spitssnuitdolfijn gevonden, op de kust van Whitstable. De littekens bleken overeen te komen met die van de stranding bij Egmond. Dezelfde dolfijn dus, alleen nu dood. Dat het dier toch nog in drie dagen 300 kilometer wist af te leggen, is op zich een hele prestatie. De ondiepe Noordzee is geen geschikt leefgebied voor deze diepwaterspecialist.

Geef u nu op voor het WaddenWerkWeekend

In het weekend van 24, 25 en 26 september is er weer een WaddenWerkWeekend op Terschelling. Een actief weekend waarbij we met een grote groep waddenliefhebbers aangespoeld afval van de stranden en kwelders verwijderen. Het worden drie interessante en gezellige dagen met lezingen, excursies en live muziek. Er zijn nog 20 plaatsen beschikbaar. Geef u dus snel op!

Het WaddenWerkWeekend is een initiatief van een groep enthousiaste vrijwilligers van de Waddenvereniging. Zij ergerden zich al jaren aan het ‘bonte spektakel’ op de Terschellinger stranden. Geschat wordt dat er jaarlijks zo’n 20.000 ton vast afval in de Noordzee verdwijnt. Een groot deel daarvan spoelt aan op onze stranden. Naast het feit dat het geen gezicht is, hebben ook veel dieren last van al dit afval in de zee. Wereldwijd wordt geschat dat ruim 1 miljoen vogels jaarlijks sterven als gevolg van afval in de zee. Een goede zaak dus om in elk geval het gestrande afval op te ruimen! Meer informatie en het aanmeldformulier vindt u op onze website.

Schrijvers afgezonderd op het Lauwersmeer

Vijftien Nederlandse schrijvers, dichters en cabaretiers laten zich vanaf 4 september voor het VPRO-radioprogramma De Avonden afzonderen van de bewoonde wereld. Ze bivakkeren zes dagen in een woonbootje op het Lauwersmeer zonder internet, mobiele telefoon, tv en radio. Het project doet denken aan Alleen op een eiland, het programma van Willem Ruis waarin Jan Wolkers en Godfried Bomans in 1971 een week doorbrachten op Rottumerplaat.

Toch was dat niet de inspiratiebron voor de bedenkers. Het project, dat Een kamer in het verleden heet, is bedacht ter gelegenheid van het 15-jarig bestaan van het dagelijkse cultuurprogramma. In de allereerste uitzending werden twee schrijvers opgesloten in de Euromast met alleen het internet als communicatiemiddel. Dat was toen een heel nieuw medium. Nu is juist het tegenovergestelde interessant. Hoe is het om te overleven zonder Facebook, Twitter, e-mail en sms? Aan het programma doen onder andere schrijver Tommy Wieringa en cabaretière Nilgün Yerli mee.
Foto: Staatsbosbeheer

September: Groene Maand

September is Groene Maand. Dit jaar alweer voor de 11e keer. Doel is om zoveel mogelijk mensen aan te sporen om de natuur in te trekken. Om nog even te genieten van het buitenleven voordat de herfst echt begint. Gedurende de maand zijn er in Nederland honderden (natuur)activiteiten en excursies.

Dit jaar wordt er extra aandacht gevraagd voor de natuurbeleving van kinderen. Uit onderzoek blijkt namelijk dat kinderen van nu de helft minder in de natuur spelen dan twintig jaar geleden. De maand wordt georganiseerd door een groot aantal organisaties die zich inzetten voor natuur, milieu, landbouw en recreatie. Op de website www.groenemaand.nl zijn alle groene initiatieven te vinden.

De Waddenvereniging organiseert in de eerste week van september nog wad- en sleepnetexcursies. Op Texel van zaterdag 28 augustus tot en met 2 september (uitgezonderd zondag) en op Terschelling van zaterdag 28 augustus tot en met 3 september (uitgezonderd zondag). Voor informatie en tijden zie de website>>

Visserijdagen in Harlingen: krabben vissen!

Zaterdag 28 augustus is de laatste en gezelligste dag van de Harlinger Visserijdagen. Er zijn tal van activiteiten in de stad, veel bijzondere schepen, een nautische markt en nog veel meer. De Waddenvereniging is er dit jaar ook bij, met een krabbenviswedstrijd. In de nieuwe Voorhaven, tussen de Tsjerk Hiddessluizen en Doeksen, gaan we elk uur tussen 12.00 en 16.00 een wedstrijd houden. Ben jij een super krabbenvanger? Kom dan langs en doe met ons mee! Wij hebben leuke krabbenvangsetjes en natuurlijk een verrassing voor degene die de grootste of meeste krabben heeft gevangen. Natuurlijk zetten we de krabbetjes weer terug op de plek waar ze horen: in het Waddenzeewater.

Verrassende vangsten

De Waddenvereniging organiseert voor het derde jaar op rij droogvaltochten met de Regina Andrea. Met dit omgebouwde vissersschip wordt langs zeehondenbanken gevaren en bij een grote wadplaat drooggevallen. Centraal in deze tochten staat een wadwandeling met gidsen van de Waddenvereniging. Zondag 22 augustus voer de Regina Andrea voor het laatst uit met de Waddenvereniging.

De weersvoorspellingen waren niet best, toch kwam nagenoeg iedereen die zich had aangemeld. Varend langs de zeehondenbank stond het dek vol mensen, voor velen was het de eerste keer dat ze deze typische waddendieren zo dichtbij konden zien. Verderop werd de zee nogal ruw; er spatte behoorlijk wat buiswater op het dek en dat bezorgde velen een nat zout pak.
Door de hoge waterstand was het afwachten of de wadlooptocht wel door kon gaan. Het bleek mee te vallen. In vijf groepen klauterden we van boord om op zoek te gaan naar interessante vondsten op de wadplaat. Door de nattigheid kostte het wat om wadpieren te vinden, maar we vonden toch wat kleintjes. Krabben, een garnaal, verschillende schelpen werden bestudeerd en besproken. Kinderen verzamelden schelpen en krabbenpootjes in een zakje of emmer. Na een uur moesten we terug, het water zou wel eens snel op kunnen komen. Een klein groepje bleef erg hangen in het hoger wordende water. Voorovergebogen over hun netje hoorden we verschillende vreugdekreten. Wat zou dat toch zijn? Ze bleken verschillende zeenaalden gevangen te hebben! Dat gebeurt niet elke dag. Aan dek spraken de gasten er nog over. Een bijzondere afsluiter van een mooi vaarseizoen.

Het wad ontdekken per kano

Mooi Weer Terschelling biedt samen met de Waddenvereniging, Staatsbosbeheer, Stayokay en Doeksen leuke arrangementen aan voor scholen. Een rustig tochtje in een huifkar, een wadexcursie of GPS-fietstocht: het kan allemaal. Het dichtst bij het wad kom je misschien wel met de pittige kanotocht die ook aangeboden wordt. Dat ontdekte Renate de Backere van De Waddenvereniging.

‘Eerst wordt ik in een neopreen pak, anorak en zwemvest gehesen. Dan gaan we met de kano aan de hand op het Groene strand, het waddenwater in. De meeste bezoekers zien het waddengebied vanaf een veerboot, in een zeilboot zit je al een stuk dichter op het water, maar dichterbij het wad dan in deze zogenaamde sit-on-top kajak kun je niet komen. Het waait stevig, het is flink aanpoten. Met z’n drieën manoeuvreren we tussen de zeilboten door. Het zoute water spettert alle kanten op. We steken de Slenk over en zien daar een boei aan voor een zeehond. Het zal wel door de met zout beslagen zonnebril komen. Even later steekt een echte zeehond de kop boven water en komt, nieuwsgierig als ’ie is, dichterbij. Zo zie je ze niet vaak. Met de opkomende vloed gaan we als een speer terug en surfen op de golven zo het Groene Strand weer op.’

Op www.schoolreisnaarterschelling.nl vindt u meer informatie over deze kanotocht op het wad en alle andere mogelijkheden voor leerlingen, studenten en hun begeleiders.

Amerikaanse zwaardschedes zijn vis- en vogelvoer

Door Tim van Oijen

Begin jaren tachtig werd het uitheemse schelpdier de Amerikaanse zwaardschede (Ensis directus) voor het eerst in de Waddenzee waargenomen. Sindsdien zijn de aantallen van deze tweekleppigen sterk toegenomen. Op sommige plaatsen zitten er tientallen in een vierkante meter wadbodem. Uit onderzoek blijkt dat ze inmiddels een belangrijke voedselbron voor diverse vis- en vogelsoorten van de Nederlandse kust zijn.
Lees het hele artikel...