Wadden - nieuwsbrief van de Waddenvereniging

Onderwerpen in de nieuwsbrief van 18-03-2011:

Waddenzee gebaat bij (geringe) zeespiegelstijging

Ruim 200 geïnteresseerden uit het waddengebied kwamen donderdag 17 maart bijeen in Leeuwarden om alles te weten te komen over zand en slibstromen in de Waddenzee. Tijdens het symposium, georganiseerd door de Waddenvereniging, namen deskundigen van Deltares, Rijkswaterstaat, Imares en Arcadis de aanwezigen mee in de wereld van sediment.
Twee inleidende verhalen maakten duidelijk dat zeespiegelstijging sturend is in de ontwikkeling van het waddengebied en dat menselijk ingrijpen verregaande gevolgen kunnen hebben.

Hierna belichtten concrete casussen vragen en problemen van vandaag de dag. Welke gevolgen heeft het verleggen van de vaargeul naar Terschelling en wat is er waar van het verhaal dat uitgestrekte kwelders bij kunnen dragen aan de veiligheid? Het bleek dat de afsluiting van zeearmen als de Zuiderzee en de Lauwerszee (deels) de oorzaak zijn van de verzanding van vaargeulen naar verschillende eilanden. Afsluitend presenteerde onderzoeksinstituut Deltares haar bevindingen van een quick scan van de sediment-huishouding van de Waddenzee die zij in opdracht van het Deltaprogramma Wadden hadden uitgevoerd.

Opmerkelijke conclusie tijdens het symposium was dat de Waddenzee juist gebaat is bij zeespiegelstijging. Alleen zo blijft het unieke systeem met droogvallende platen, geulen en kwelders in tact. Dit verhaal gaat echter alleen op als er voldoende aanvoer van sediment is. Alleen dan kan de Waddenzee meegroeien met een stijgende zeespiegel. Het belang van vrije sedimentstromen en het behoud van de dynamiek werd door de verhalen overduidelijk.

Anky Woudstra ere-lid Waddenvereniging

Talloze collega’s, oud-collega’s, (oud-)bestuursleden, actieve leden en relaties namen tijdens een druk bezochte receptie na afloop van het symposium Sandy Solutions afscheid van Anky Woudstra, die deze maand 65 wordt. Namens het bestuur van de Waddenvereniging benoemde vice-voorzitter Jolande de Jonge haar, vanwege grote verdiensten voor de bescherming van het waddengebied, tot ere-lid van de Waddenvereniging.

Anky begon op 1 juni 1985 met haar werkzaamheden voor de Waddenvereniging en op tal van voor de bescherming van de Waddenzee belangwekkende dossiers wist zij haar stempel te drukken, zo memoreerde Hans Revier. Het beheers- en inrichtingsplan Noord-Friesland Buitendijks, het project Wad Nu Wat Later (visie over natuurbehoud en –ontwikkeling), de bescherming van rotganzen, de coördinatie van de werkgroep Lauwersmeer, de lobby rond de nota’s Waddenzee en de trilaterale regeringsconferenties, de landbouw, de landschappelijke bescherming van het waddengebied, de bodemdaling rond gaswinning en de effecten van de klimaatverandering op de Waddenzee zijn daar voorbeelden van.

Ook oud-directeur Hidde van Kersen roemde de veelheid aan onderwerpen waar Anky aan werkte. Hij onderstreepte haar grote betrokkenheid bij de bescherming van de Waddenzee en benadrukte haar interne rol op het Waddenhuis, als coach en vraagbak voor de jongere collega’s. In haar dankwoord vertelde Anky dat ze destijds had gesolliciteerd bij de Waddenvereniging, omdat in haar ogen de vereniging het enig juiste principe hanteerde bij de bescherming van een gebied als de Waddenzee: de mens en zijn activiteiten zijn met het waddengebied onlosmakelijk verbonden. Ze sprak de hoop uit dat ook in de toekomst de Waddenvereniging vanuit dat principe vorm zal blijven geven aan de bescherming van de Waddenzee.

Raad van State doet uitspraak over de aanwijzingsbesluiten Natura 2000 waddengebied

De Raad van State heeft in de beroepen tegen de aanwijzingsbesluiten Natura 2000 voor het waddengebied woensdag 16 maart uitspraak gedaan. Het gaat om de Waddenzee, de Noordzeekustzone en de duinen van de eilanden. De Raad van State laat de aanwijzingsbesluiten merendeels in stand. Voor de grijze zeehond in de Waddenzee en de bruinvis in de Noordzeekustzone moet de minister het huiswerk overnieuw doen. De beperking van de Noordzeekustzone tot de 5 meter dieptelijn en het ontbreken van een herstelopgave voor de permanent overstroomde zandbanken kunnen ook niet door de beugel.
De Waddenvereniging is tevreden met dit resultaat.

De Raad van State weerlegt in de uitspraken over de aanwijzingsbesluiten in vrijwel alle gevallen argumenten van partijen, zoals provincies, gemeenten en particulieren, die de gebieden willen beperken of de doelstellingen lager willen stellen. De Raad van State bevestigde opnieuw, dat alleen ecologische criteria daarbij een rol mogen spelen en dat economische of andere belangen daarin geen rol spelen. Voor de duinen van de eilanden wijzigt er, met uitzondering van twee kleine stukjes op Texel, niets. Aan de andere kant hebben natuurbeschermingsorganisaties, zoals de Vogelbescherming en de Waddenvereniging, ook geen gehoor gekregen voor hun pleidooien, dat de doelen voor vogels niet ambitieus genoeg zijn. De gemeenten Terschelling heeft ook geen gelijk gekregen ten aanzien van het verwijderen van ‘De Plaat’ uit het aanwijzingsbesluit. Dat betekent dat uitbreiding van de jachthaven in die richting moeilijk zal zijn.

Zoals gesteld heeft de Waddenvereniging gelijk gekregen met de stelling dat een behouddoelstelling voor de grijze zeehond in de Waddenzee, waarvan de populatieomvang nog steeds ongunstig is, niet logisch is.
Het effect van de uitspraak over de Noordzeekustzone, zowel ten aanzien van de begrenzing als ten aanzien van de herstelopgave voor de permanent overstroomde zandbanken is niet groot, omdat er inmiddels een nieuw aanwijzingsbesluit ligt waarin dat al geregeld is. Tot 28 april is het nog mogelijk om beroep bij de Raad van State in te stellen tegen dit nieuwe aanwijzingsbesluit. De betrokken overheden kunnen nu deze uitspraken er liggen verder met het beheerplan Natura 2000 voor het waddengebied.

Het kan vriezen en dooien bij de kokkels

Deze winter lagen er veel dode kokkels op het wad. Slachtoffers van de vrieskou. Kokkels kunnen zich, in tegenstelling tot veel andere schelpdieren, in de winter niet zo gemakkelijk ingraven in de bodem. Ze leven net onder het oppervlak van het zand, in de bovenste laag van het wad – een laag die gemakkelijk bevriest met hele koude temperaturen. Toch hoeft deze strenge winter niet te betekenen dat er dit jaar minder kokkels zijn. Niet alleen kokkels hebben last van strenge winters. Ook veel kokkeletende dieren hebben het moeilijk. Elk jaar wordt een groot deel van de jonge kokkels opgegeten door strandkrabben en garnalen. Nu is het de vraag hoeveel strandkrabben en garnalen de winter hebben overleefd. Pas na de zomer kan het antwoord op deze vraag gegeven worden.

Paddentrek

De paddentrek is weer in volle gang. Het zachte weer van de afgelopen dagen heeft de amfibieën uit hun winterslaap doen ontwaken. Vanuit hun winterse verblijfplaats zoeken ze het water op om zich voort te planten. Vrijwilligers helpen de dieren veilig naar de andere kant van de weg, zodat ze niet worden platgereden. De oversteekplaatsen kun je herkennen aan het gaas dat langs de weg is gespannen. Achter het gaas zijn emmers ingegraven in de grond. De padden vallen daarin en worden vervolgens veilig naar de overkant gebracht. Zaterdag 26 maart en 9 april kunnen kinderen tussen de 6 en 13 jaar oud helpen met een vrijwilliger van Werkgroep Vrijwillig Landschapsbeheer Den Helder.

De vrijwilliger legt alles uit over de paddentrek en daarna helpen de kinderen met de oversteek van de padden. De excursie start om 8.30 uur op het parkeerterrein voor Restaurant Duinoord en duurt tot ongeveer 10.30 uur. Kijk voor meer informatie op http://www.deheldersevallei.nlwww.deheldersevallei.nl.

923 vlindersoorten op Texel

Tijdens de jaarlijkse vlinderinventarisatie door vrijwilligers van de Nederlandse Entomologische Vereniging zijn maar liefst 923 soorten geteld.
De tellers vonden 25 vlindersoorten die niet eerder op Texel geteld zijn, zoals de alsemkokermot, citroenstamgastje, duinmosmot, grijsweeskind en duinworteluil. Het gaat hierbij niet alleen om dagvlinders, maar ook om nachtvlinders. De inventarisatie vond in de zomer van 2010 plaats in een groot deel van de terreinen van Staatsbosbeheer.

Bijna tweehonderd van de 2200 soorten vlinders in Nederland blijken een duidelijke ‘voorkeur’ voor Texel te hebben. Hiervan zijn negen soorten sterk bedreigd. Uit de telling is niet af te leiden hoe het deze soorten op Texel vergaat. Ruim veertig procent van de Nederlandse soorten komt op Texel voor. Vooral het gebied rond de Korverskooi blijkt een rijkdom aan vlindersoorten te herbergen, net als de Slufter, de Seeting en de Westerduinen.

Dijkbewaking vanuit de ruimte

Satellietbeelden moeten zwakke plekken in dijken voortaan sneller detecteren. Daarvoor is nu een project gestart voor de dijken rond het IJsselmeer. Al geruime tijd wordt er gezocht naar een geschikte aanvulling op de huidige methode van dijkinspectie. Die zijn hoofdzakelijk visueel en voldoen niet meer. De meetapparatuur in de satelliet registreert bewegingen aan het aardoppervlak met een nauwkeurigheid van enkele millimeters. Deltares, TNO en Hansje Brinker gaan nu samen met verschillende waterschappen onderzoeken hoe informatie over deze grondbewegingen kan worden gebruikt om zwakke plekken in dijken te detecteren. Naast de verschillende toepassingen in Nederland, wordt er ook gekeken naar de verschillende mogelijkheden in het buitenland; Duitsland en Denemarken hebben al interesse getoond.

Plastic jutten op Terschelling

Zondag 27 maart organiseert De Milieujutter een plastic opruimdag op het strand. Stichting De Milieujutter is een non-profit organisatie met als doel het strand en de duinen van Terschelling schoon te maken en te houden van onafbreekbaar zwerfvuil. Er ligt erg veel plastic langs de vloedlijn, maar ook in de duinen. De milieujutter regelt de afvoer van het verzamelde plastic. Ook voor een hapje en drankje wordt gezorgd. Meer informatie op www.demilieujutter.nl.

Perspectief in het landschap

Diepte geven aan het platte vlak. Het kan op veel verschillende manieren. Galerie de Groninger Kroon wijdt een expositie aan het thema perspectief – de techniek van het diepte geven. Gertjan Scholte-Alberts gebruikt voor zijn kleurrijke landschapsbeelden in olieverf bijna altijd een lineair en atmosferisch perspectief. Het gevoel voor vorm, ruimtelijk inzicht, het observeren en vertalen van deze observaties naar een met eigen handen gemaakte vorm is essentieel voor de driedimensionele beelden van Hans Jouta. Hij heeft daarvoor zelfs eigen methode ontwikkeld: vormen boetseert hij direct in het brons. Het keramisch werk van Job Heykamp is qua vormgeving traditioneel te noemen, de diepte zit in het oppervlak van het werk. Verschillende lagen glazuur, motieven en patronen geven het werk een grote gelaagdheid.

Galerie de Groninger Kroon is bij uitstek een plek waar dit thema thuis hoort. Een blik door de ramen biedt schitterende perspectieven over de Reiderwolderpolder. Een zeer weids landschap op de rand van Noordoost-Nederland. De tentoonstelling wordt zaterdag 19 maart geopend door de dijkgraaf van Waterschap Hunze & Aa’s, Alfred van Hall. Tevens zal hij enkele gedichten voordragen uit zijn gedichtenbundel 'Schuilen onder woorden'. Op vrijdag 8 april en op 29 april is er een workshop "Perspectieven in het landschap en mooie wolkenluchten schilderen" onder leiding van Antje Sonnenschein en Wilma van Linge.
Foto: Gertjan Scholte-Alberts

Nu ook duurzame vis voor de kat

Katten kunnen voortaan ook een duurzaam gevangen visje eten. Mars Petcare komt met kattenvoer van Sheba en Whiskas op de Nederlandse markt waarin MSC-gecertificeerde vis is verwerkt. Later komen er duurzame varianten van Kitekat en Perfect Fit. Mars Petcare zegde vorig jaar toe in 2020 wereldwijd alleen nog maar duurzame vis te verwerken. Nu wordt daar een begin mee gemaakt. ‘De focus ligt in eerste instantie in Europa’. Volgens een woordvoerder vinden de katten de duurzame Sheba net zo lekker als de niet-duurzame. ‘We testen dat continu en zien geen verschil.’ Van hondenvoer komt er voorlopig geen duurzame variant: in hondenvoer zit geen vis, maar meestal rundvlees.

Jaaroverzicht Ameland te boek

Nog eens nalezen wat er afgelopen jaar allemaal op Ameland is gebeurd? Het derde deel in de serie ‘Ameland in…’ is uit. Veel eilanders en eilandliefhebbers werkten mee aan de uitgave. Editie 2010 staat weer uitgebreid stil bij de eilander politiek, het verenigingsleven, de Amelanders en bijzondere attributen die op het strand aanspoelden. Het is ook het ‘jaar van Penny’s Shadow’. Wekenlang was het eiland in de greep van de filmopnames. De familiefilm van Steven de Jong over de zwarte hengst Shadow gaat 8 juni 2011 in premiere. Het boek is via info@persbureau-ameland.nl te bestellen voor 25 euro.

Køkkenmøddinger

Door Tim van Oijen

Ongeveer 7300 jaar geleden ontstond de Ertebøllecultuur in Scandinavië. Deze jagers-verzamelaars-vissers leefden ook op een paar plaatsen in het oostelijke deel van het huidige Duitse waddengebied. Waar vroeger Ertebølle-nederzettingen lagen, worden vaak restanten van afvalhopen aangetroffen. In deze zogeheten køkkenmøddinger zitten veel schelpen van de Europese of platte oester. Deze oester stond dus op de menukaart van de prehistorische bewoners.
Lees het hele artikel...