NIEUWSBRIEF VOOR HET WADDENGEBIED NUMMER 32 - 12 augustus 2011

NL of D, hoe dan ook foute plek voor windpark

In de afgelopen week besteedden verschillende media aandacht aan het geharrewar tussen Duitsland en Nederland over de bouw van windpark 'Riffgat' ten noordoosten van Schiermonnikoog. Het gaat om twee kwesties. Ten eerste: is de plek wel de aangewezen plek voor een windpark, vlakbij een drukke vaarroute en het werelderfgoed? Ten tweede: wiens grondgebied is het eigenlijk, van Duitsland of Nederland?

In het park zijn dertig windturbines met een hoogte van tenminste honderdvijftig meter gepland. De Waddenvereniging vindt het niet verstandig en wenselijk om een dergelijk park te bouwen in een gebied dat onmiddellijk grenst aan het werelderfgoed Waddenzee, in de vaarroute voor scheepvaart-kustverkeer ligt (veiligheidsrisico!) en dat op rededijk heldere dagen vanaf Schiermonnikoog en Borkum goed te zien zal zijn.
Dat standpunt wordt al jaren sinds het begin van de discussies (begin 2000) uitgedragen. Het gaat hier om de specifieke locatie. Windparken verder op zee hebben mogelijk allerlei positieve aspecten, maar dit park komt gewoon op de verkeerde plek, zoals ook de betreffende eilanden al jaren verklaren.

Dan is er nog de vraag of de beoogde locatie wel of niet exclusief Duits grondgebied is. Nederland is van mening dat het windpark tenminste gedeeltelijk in het betwiste gebied ligt. Het betwiste gebied is dat deel van het Eems-Dollardestuarium waar de beide landen het niet eens kunnen worden over het verloop van de grens. In het kort: volgens Duitsland ligt de grens vlak onder de dijk aan de Groningse kant, volgens Nederland in het midden van de vaargeul. Zo maken bijvoorbeeld beide landen aanspraak op de Hond - Paap, een plaat ten noorden van Delfzijl. Het betwiste gebied strekt zich uit tot aan de twaalf-mijls grens - en daar wordt dat windpark gepland. Nederland is van mening dat voor de bouw Nederlandse vergunningen nodig zijn. Die zijn er niet, en daarom vinden over dit onderwerp 'openhartige gesprekken' plaats met de Duitse vrienden.
Kaartje: het betwiste gebied is roodomlijnd, de grens volgens Duitsland is zwart, volgens Nederland, blauw-oranje.

Windparken op zee, voor- en nadelen voor de natuur

Los van de discussie over de plek van het geplande windpark uit bovenstaand artikel, wat zijn de gevolgen voor de natuur van zo’n park? Dat is sterk afhankelijk van de plaats van het windpark. Als het in een trekroute ligt, kan het gevaar opleveren voor vogels. Afgezien van de verstoring tijdens de bouw, kan het onder water mettertijd een oase van rust worden voor vissen en zeezoogdieren. Die oase ontstond althans onder het windmolenpark voor de kust van Egmond, zoals blijkt uit een onderzoek van IMARES dat in het tijdschrift EOS werd gepubliceerd.

Windmolenparken op zee worden niet altijd enthousiast begroet. In Duitsland eisten dierenactivisten al dat de turbines tijdens de vogeltrek worden stilgelegd, omdat onderzoek in Duitsland en Denemarken had uitgewezen dat ze dodelijk kunnen zijn voor vogels. Onder water is de situatie rooskleuriger. Het onderzoek van IMARES naar de effecten op korte termijn van het Egmondse park op bodemdieren, vissen, vogels en zeezoogdieren laat zien dat het er voor vissen en zeezoogdieren een oase van rust is. Het is namelijk verboden gebied voor scheepvaart.

Op de bodemdieren in de zandgebieden tussen de windmolens op zee heeft het park weinig invloed. Nieuwe soorten vestigen zich op de windmolenpalen en op de stenen die rond de palen gestort zijn. De harde ondergrond vormt een goed substraat voor schelpdieren. De visfauna blijkt erg variabel en tot nu toe werden kleine positieve effecten gevonden. Zo lijkt het windmolenpark te dienen als vluchtplaats voor kabeljauw. In het windpark werden voorts meer geluiden van bruinvissen waargenomen dan erbuiten.

Sterfte onder vogels werd niet apart gemeten. Wel werden er schattingen gemaakt op grond van waarnemingen en modelberekeningen. In tegenstelling tot het Duitse onderzoek kwam men hier op een laag aantal uit. Diverse vogelsoorten, waaronder de Jan van Gent, mijden het park. Andere soorten, zoals meeuwen, trekken zich niets van de molens aan, terwijl aalscholvers er juist door worden aangetrokken. Dit waren de resultaten voor Egmond, voor andere plekken in zee kunnen de gevolgen voor vogels, minder positief zijn.

De Eems als zomergast bij NOS wekt politiek

Afgelopen week zond de NOS op radio en televisie een serie reportages uit van Rienk Kamer over de toestand van het Eems-Dollard estuarium. Kamer heeft in het gebied uitgebreide gesproken met vertegenwoordigers van de vele belangen die er spelen, van de Meyer-werf tot wetenschap en de Waddenvereniging. Pikant detail: staatssecretaris Henk Bleker (verantwoordelijk voor het natuurbeleid, ook internationaal), wilde niet reageren. De serie was de aanleiding voor een aantal kamerleden om in actie te komen, meldt de NOS vandaag.

Het was jarenlang stil in politiek Den Haag rond de rivier de Eems, maar daar lijkt nu verandering in te komen. "Belofte maakt schuld", zo reageert CDA-Tweede Kamerlid Michiel Holtackers. Zijn partijgenoot Gerda Verburg beloofde vier jaar geleden, als minister van Natuurbeheer, dat zij een voorstel zou indienen. Samen met Duitsland zou Nederland bij de Europese Commissie beloven om hard te gaan werken aan het bestrijden van het troebele water.

Maar vervolgens bleef het stil. "De Eems moet schoner", zegt Holtackers, "de tijd van stilte rond deze rivier is voorbij". Het feit dat het een ingewikkelde kwestie is, die samen met Duitsland moet worden opgelost, mag geen belemmering zijn, vindt hij. Het Kamerlid gaat verantwoordelijk staatssecretaris Henk Bleker, die nu niet wil reageren, om actie vragen.

Dat gaat zijn PvdA-collega Lutz Jacobi ook doen. Zij wil van Bleker weten waarom er nog steeds geen plan is om de waterkwaliteit van de Eems te verbeteren. De staatssecretaris moet wat haar betreft binnen een jaar met een integraal plan voor de Eems komen.

Voor wie het gemist heeft, de hele serie is nog terug te horen en zien (klik hier), met ondersteunende artikelen.

Big 5, nu van u

Heeft u een leuke lijst van 5 in het waddengebied? Vul 'm in!

Nu tijdens de zomervakantie WadWeten niet verschijnt, besteden we iedere week aandacht aan een Big 5. Een lijstje van 5 toppers in het waddengebied. We hadden al waddenbeesten, natuurgebieden en vogels. De redactie had ook al wat minder voor de hand liggende vijflingen bedacht, bijvoorbeeld vijf zwart-witte vogels. Maar leuker vonden we het de keus aan u te laten. Deze week vragen we aan onze lezers een Big 5 op te stellen. Heeft u een leuke lijst van 5 in het waddengebied? U hoeft zich niet tot plant- of diersoorten te beperken. Wel moet het iets te maken hebben met de waarden van het gebied: rust, ruimte en natuur. Met de bescherming ervan of de manier waarop je ervan kunt genieten! Het formulier vindt u hier. Bij elke topper kunt u in maximaal 400 tekens uitleggen waarom u juist deze gekozen heeft. De lijstjes zijn hier te zien.

Weer paraffine aangespoeld

Vorige week heeft Rijkswaterstaat 4 kuub paraffine opgeruimd die over de Friese kwelders verspreid lag. Deze week moest de gemeente Den Helder in actie komen om bijna 5 kuub van het strand te verwijderen. Ook op het strand van Bergen werd paraffine aangetroffen. Het gaat om gelige brokjes van enkele centimeters groot. Het strand kan machinaal schoongemaakt worden, de brokjes op de kwelders moesten met de hand verzameld worden vanwege de drasse ondergrond en de kwetsbare natuur. Waar de paraffine vandaan komt, is niet bekend. Volgens Rijkswaterstaat kan het goedje geen kwaad...
Foto: RTV-NH

Tapuit broedt weer op Terschelling

Op Terschelling hebben dit jaar vier paartjes tapuiten gebroed. Dat is voor het eerst in jaren. Twintig jaar geleden bevolkten nog honderd paren de Terschellinger heide. Maar de heide groeide dicht, en de tapuit verdween. De tapuit, een zangvogel van zo’n 14 cm groot, leeft in open zandgrondgebieden. Hij broedt er in verlaten konijnenholen.

Bebouwing en bemesting zijn er de oorzaak van dat er steeds minder schrale zandgronden in Nederland te vinden zijn, dus steeds minder plekken voor de tapuit. De Landerumerheide op Terschelling wordt sinds een tijdje begraasd door paarden en geiten. Zij zorgen ervoor dat de heide open blijft. Het zand dat op veel plekken aanwezig is trekt konijnen aan die op hun beurt zorgen voor geschikte broedplekken voor tapuiten. Het stuivende zand is ook van direct belang voor de vogels. Ze eten insecten die leven op de wortels van de in stuivend zand groeiende jonge helm.

Te harde wind voor kids

Harde wind deze week! In IJmuiden woei een kind van de pier. En de zeehondenpups waaien van het wad. Het is een lastige tijd voor de jonge dieren, ze krijgen drie weken melk van hun moeder en daarna moeten ze het zelf uitzoeken. Als het dan hard waait, kunnen ze in de problemen raken. In Ecomare zitten er nu al 13 in de opvang. Dat is vroeg voor de tijd van het jaar. Gelukkig is het quarantaineverblijf afgelopen winter uitgebreid en hebben ze ruimte om te zwemmen.

Genoeg zwemgelegenheid voor het grote aantal binnengebrachte pups was ook een probleem voor de zeehondencrèche in Pieterburen. Maar daar is deze week een creatieve oplossing voor gevonden. Er werd een oproep gedaan bij RTV Noord voor (hard) plastic kinderzwembaden. Er zijn inmiddels zestig aanbiedingen binnen, waaronder een aantal grote polyester baden.
Foto: Sytske Dijksen, Ecomare

Veel soorten dragen bij aan diensten van de natuur

Een grote natuurlijke verscheidenheid aan plantensoorten zorgt ervoor dat de natuur haar nuttige functies of diensten voor de mens kan blijven vervullen. Een geringe soortenrijkdom is veel minder in staat om te voorzien in diensten als ‘schoon drinkwater’. Vooral als het milieu aan het veranderen is, bijvoorbeeld door klimaatverandering, kan alleen een veelheid aan plantensoorten de talloze diensten nog leveren. Aldus schrijft een internationaal onderzoeksteam, waaronder de Wageninger Jasper van Ruijven, in Nature van deze week.

Voor de mens vervult de levende natuur heel wat ecosysteemdiensten. Voorbeelden zijn het bestuiven van gewassen, schoon drinkwater, zuivere lucht, zuurstofproductie, afbraak van afval, biomassaproductie, het vrijmaken van voedingsstoffen voor gewassen enz. Biologen noemen zulke diensten vaak in hun argumentatie om de biodiversiteit van een gebied te beschermen. Het was tot nu toe echter niet duidelijk of er veel of weinig soorten nodig zijn om die ecosysteemdiensten in stand te houden. Een interessante kwestie aangezien de biodiversiteit wereldwijd achteruit holt.

Eerder biodiversiteitsonderzoek in graslanden richtte zich vooral op één dienst onder bepaalde omstandigheden. Hoewel meerdere soorten belangrijk bleken, leken veel soorten ook overbodig. Dit suggereerde dat het uitsterven van de meerderheid van de soorten geen gevolgen zou hebben voor het functioneren van ecosystemen. Voor het eerst bracht een internationaal team van onderzoekers nu zeventien van deze studies bijeen.

Uit de studie komt naar voren dat naarmate er meer jaren verstrijken, of meer wisselende milieuomstandigheden worden beschouwd, er steeds meer plantensoorten nodig zijn voor het leveren van ecosysteemdiensten. Milieuveranderingen kunnen bijvoorbeeld veranderingen in neerslag of nutriëntenaanvoer zijn, of grazend vee of hooien op grasland. Dat betekent ook dat het verdwijnen – bijvoorbeeld door uitsterven – van een plantensoort al snel zal leiden tot verlies van functionaliteit of nuttige dienst.

De studie is een steun in de rug voor het voorzorgsprincipe van behoud van biodiversiteit, omdat blijkt dat de meeste van de bestudeerde plantensoorten minimaal één keer een rol van belang speelt. Bovendien is het, door de onzekerheid over toekomstige klimaatsveranderingen, nog moeilijk te voorspellen welke soorten het meest belangrijk zullen zijn in de toekomst.
Foto: Naardermeer, Natuurmonumenten

Doe mee aan de natuurdag op het Balgzand

Op het wad tussen Den Helder en Wieringen is van alles te zien. Op zondag 14 augustus organiseren de Waddenvereniging en Landschap Noord-Holland weer een natuurdag op het Balgzand. Het centrale punt op deze dag, natuurinformatiepunt ’t Kuitje, is open van 9.00-16.00uur. Om 9.30uur is de eerste vogelexcursie, om 13.30uur de eerste wadexcursie.

U wordt ontvangen met koffie of thee en kunt u genieten van een diashow over dit deel van de Waddenzee en aquariums vol waddieren. Om 9.30 uur staan onze gidsen klaar om u de vogels van het Balgzand te laten zien. Dit duurt ongeveer anderhalf uur. Afhankelijk van de groep gaan we lopen of fietsen. Bij de vogelschermen kijken we wat er allemaal zit. Met wat geluk zien we bijzondere soorten, want de najaarstrek is begonnen. Het is handig om een kijker mee te nemen als u die heeft. Bij voldoende belangstelling is er in de loop van de ochtend nogmaals een vogelexcursie.

Aan het begin van de middag wordt het laag water en gaan we naar de drooggevallen platen. Dat gebeurt vanaf 13.30 uur en bij voldoende belangstelling later in de middag nog eens. We kijken wat er op de bodem ligt, maar onderzoeken ook wat er in zit. Zo wordt duidelijk waarom de Waddenzee als een magneet vogels, vissen en andere dieren aantrekt. Na afloop gaan we bijzondere vondsten binnen bekijken met de microscopen die daar klaar staan. Een prachtige ervaring!

De toegang voor het Informatiepunt is vrij. Aan de beide excursies zijn kosten verbonden die u ter plekke kunt voldoen. Wadexcursies: € 6,50 per persoon, leden van de Waddenvereniging € 5,00. Kinderen t/m 12 jaar € 3,50 per kind. Vogelexcursies: € 6,50 per persoon, voor Beschermers € 3,50 en voor kinderen tot 12 jaar € 2,50. Het Wad is modderig, dus trek aangepaste kleding en schoeisel aan.

Adres: Oostoeverweg 80 in Den Helder. Aanmelden is gewenst en kan via www.landschapnoordholland.nl/de-natuur-in of door te bellen met 088-0064455. Eventueel is ook ter plaatse aansluiten mogelijk, maar vol is vol.
Informatie over wadexcursies en een routebeschrijving naar 't Kuitje: onze website of 0223-635340.

Bio-cranberrydag op Vlieland

Bij cranberry’s denk je aan Terschelling. Maar ook op Vlieland groeien cranberry’s en ook daar worden ze geplukt en verwerkt tot producten. Om te vieren dat Vlielandse Cranberry Company dit voorjaar een Eko-keurmerk heeft gekregen, en nu dus biologisch gecertificeerd is, wordt er met Staatsbosbeheer op 8 september een bijzondere actie gehouden waarbij het hele eiland wordt betrokken.

De leerlingen van het Vlielandse VMBO De Krijtenburg gaan die dag met hun eigen gemaakte plukbak de eerste biologische cranberry’s oogsten. Vervolgens worden ze op vrijdag 9 september om 16.00 uur in de Dorpsstraat geveild. De opbrengst is voor de Stichting Tekenbeetziekten-noodfonds kinderen & lyme. De teek komt voor in hetzelfde gebied waar de cranberry groeit en een beet kan nare gevolgen hebben. Op de cranberry’s kan ook via Twitter worden geboden via @BiocranberryNL. Meer informatie vindt u op www.vlielandsecranberry.com.

Een kwestie van kleden

Vrijwilligers van de Waddenvereniging houden in de zomer op Texel en Terschelling excursies. Deze week een verhaal van Texel. Meer informatie over de excursies? Klik hier

Met een grote groep excursiegangers staan twee wexgidsen op de dijk van Texel, klaar om het op Texel extra slikkige wad op te gaan. Stiekem is er al wat gegrapt over de smetteloos witte broek van een mevrouw die ook meegaat.

"Mevrouw, misschien kunt u uw broekspijpen wat oprollen, dan blijven ze misschien nog een beetje schoon". Dat had ze zelf ook wel bedacht, maar de broek is vrij strak. Ze heeft zich er al in berust dat de broek over vijf minuten tot op de knieën zwart zal zijn. Het is niet anders...

Gelukkig heeft een andere excursieganger een korte broek extra in zijn rugtas. Midden op de dijk, tussen schapen, scholeksters en de andere excursiegangers kleedt de mevrouw zich om, zich niet generend over haar sjieke kanten slipje. Als we na twee uur wadlopen weer terug zijn op de dijk, heeft iedereen een fantastische excursie gehad. Zelfs de mevrouw met die veel te grote geleende broek. Excursies zijn altijd gezellig, maar als de gasten zo goed en spontaan met elkaar overweg kunnen, is het gidsen een dubbel feest!
Footer

Steun ons

Als lid of donateur ondersteunt u de duurzame bescherming van het wad.
U bent al lid vanaf € 2,25 per maand. Op onze site vindt u alle informatie over lid worden,
doneren en schenken en legaten.
WADDEN is een uitgave van de Waddenvereniging
Meer informatie over de wadden en de Waddenvereniging vindt u op
www.waddenvereniging.nl.

“Beleef de wadden. Beleef de bijzondere natuur,
de rust en het open landschap. Help ons dit
ruige natuurgebied te beschermen.”