KUSTVERDEDIGING

ACHTERGROND

Nederland dankt zijn bestaan aan een voortdurende strijd tegen het water door in het kustgebied de natuurlijke dynamiek te beteugelen met de aanleg van dijken, dammen, stormvloedkeringen en stuifdijken. Sinds 1990 wordt de kust ‘dynamisch gehandhaafd’, wat wil zeggen dat de kustlijn op zijn plaats wordt gehouden door zand aan te brengen. Sinds 2001 wordt daarnaast ook het bestaande kustfundament (het zandige gebied tussen de doorgaande NAP-20 m dieptelijn en de landwaartse grens van de duinen) in stand gehouden. Daarvoor suppleert Rijkswaterstaat jaarlijks ca. 12 miljoen kubieke meter zand op de Nederlandse kust met name onder water, op de vooroever. Dit langdurig en grootschalig ingrijpen in de kustmorfologie heeft echter effecten op de ecologie en op de bodem van het waddengebied en op de natuurlijke ontwikkeling van het kustsysteem.
Lees meer...

FLORA & FAUNA

Effecten bij zandwinning

Bij de winning van zand wordt de toplaag van de zeebodem opgezogen. Niet alleen het zand wordt weggezogen, maar ook al het leven dat daarin zit. Het bodemleven vormt een zeer belangrijke schakel in de voedselketen voor zeenatuur. Daarbij zorgen de sleephopperzuigers ervoor dat het water troebel wordt, door terugstorten van het overtollige water en slib en door turbulentie. Daardoor is er minder licht en zuurstof voor het leven in het water. Ook verstoort het transport met sleephopperzuigers het mariene leven. Er is weliswaar een en ander bekend over de effecten van zandwinning op het zeeleven, maar zoals ook uit het MER blijkt, is meer onderzoek noodzakelijk.

Effecten bij zandsuppletie

Vergelijkbare effecten spelen ook op de plek waar het zand vervolgens wordt gestort; in de vooroever of op het strand. Daar wordt het bodemleven, de basis van het ecosysteem, respectievelijk verstikt onder een dik pak zand of verstoord. Dit leidt tot directe sterfte van organismen, waaronder schelpdieren en stekelhuidigen, zoals de zeeklit. De soortsamenstelling van wormen en kreeftachtigen kan tijdelijk veranderen. Maar de sterfte van de bodemfauna werkt ook verder door in de voedselketen. En daarnaast zijn er ook niet onbelangrijke indirecte effecten: vogels, predatoren (garnalen, krabben, jonge platvis) komen door het gebrek aan deze bodemfauna zonder voedsel te zitten of moeten uitwijken. De exacte effecten zijn niet bekend en onderzoek ontbreekt.

Effecten onder water >
Effecten op land >

STANDPUNTEN

De Waddenzee kan zich het beste aan veranderende omstandigheden, zoals klimaatverandering, aanpassen als het natuurlijke systeem van getijden de vrije loop krijgt. Helaas is de Waddenzee in de loop der jaren ingesnoerd door harde kustlijnen, zoals dijken en strekdammen. De Waddenvereniging wil dat bij de bescherming van de kust juist zo min mogelijk gebruik gemaakt wordt van harde grenzen. Zij streeft meer naar zachte oplossingen, zoals natte oevers en zandsuppleties.
Lees meer...

MEER WETEN

Literatuur:

R.Haring, 2008. Zand naar land dragen. Geografie 5, p.14-16. (PDF, 3.41KB) Artikel over zandwinning en zandsuppleties.

Wilt u meer weten over kustverdediging? Neem contact op met Anky Woudstra.

EVALUATIE DYNAMISCH KUSTBEHEER

In 1990 besloot het Rijk de kustlijn door middel van zandsuppleties te handhaven en zoveel mogelijk ruimte te bieden aan de natuurlijke dynamiek. Het Provinciaal Overlegorgaan voor de Kust vroeg onderzoeker Arens (Bureau voor Strand- en Duinonderzoek) e.a. of dit is geslaagd. Dynamisch kustbeheer betekent dat de kust zo beheerd wordt dat de veiligheid wordt gewaarborgd en natuurlijke processen, al dan niet gestimuleerd, ongestoord kunnen verlopen. De beheerders planten daarom minder helm in de zeereep en laten verstuiving van zand lokaal toe. Uit de evaluatie blijkt dat dit werkt. De kustlijn blijft op zijn plek en de natuurlijkheid van de kust is op een flink aantal plaatsten op de waddeneilanden fors toegenomen. Wel zijn er grote verschillen per waddeneiland. De meest in het oog springende resultaten zijn de strandhaakontwikkeling op Ameland, de strandduintjes op Schiermonnikoog en de enorme duindynamiek op Terschelling en in mindere mate op Vlieland.

Wat is dynamisch kustbeheer? >
Dynamisch Kustbeheer Vlieland >
Dynamisch Kustbeheer Terschelling >
Dynamisch Kustbeheer Ameland >
Dynamisch Kustbeheer Schiermonnikoog >

POLITIEK & JURIDISCH

De veiligheid van onze kustlijn mag nooit ter discussie staan, dat is duidelijk. Maar omdat het ieder jaar over enorme hoeveelheden zand gaat, zijn de gevolgen voor de natuur mogelijk groot. Het gaat hierbij om de effecten van het winnen zelf, maar ook van het suppleren. Voor de winning van zand heeft Rijkswaterstaat een Milieu-effectrapport (MER) op laten stellen. Echter, voor het suppleren heeft zij dat niet gedaan. De Waddenvereniging is samen met andere natuurorganisaties van mening dat er negatieve effecten op de natuur kunnen optreden en vinden het nodig dat er wel onderzoek wordt uitgevoerd. Niet om de zandsuppleties tegen te houden, maar om het suppletieprogramma slim in te richten, zodat negatieve effecten op de natuur worden voorkomen of beperkt. Gelukkig heeft Rijkswaterstaat in april besloten om toch natuurbeschermingswetvergunningen aan te vragen voor de geplande suppleties. De Waddenvereniging heeft deze vergunningen bekeken en becommentarieerd.

MEER LEZEN?

In het boek “Eilanden Natuurlijk” kunt u meer lezen over de noodzaak om meer gebruik te maken van de natuurlijke dynamiek en veerkracht van het waddengebied bij het toekomstige kustbeheer op de eilanden.
Eilanden Natuurlijk is de neerslag van een studie door het deskundigenteam, “Droge Wad”, van Het Tij Geleerd. Dit is een samenwerkingsverband van natuurorganisaties en wetenschappers rond de Waddenzee.
U kunt het boek “Eilanden Natuurlijk” hier downloaden, of bestellen.