WADWETEN

‘WadWeten’ verschijnt wekelijks in de digitale nieuwsbrief (aanmelden kan hiernaast op de pagina onder "Nieuwsbrief") en op de websites van de Waddenvereniging en de Waddenacademie. In deze serie artikelen wordt het waddengebied beschreven vanuit verschillende onderzoeksdisciplines, zoals de biologie, de geologie en de cultuurhistorie. Een wetenschappelijke benadering in heldere taal. De berichten worden beurtelings geschreven door dr. Maria van Leeuwe, projectmedewerker van de Waddenvereniging en dr.Tim van Oijen, wetenschappelijk medewerker van de Waddenacademie.

DE PROJECTONTWIKKELAARS VAN HET WAD

donderdag 5 november 2009

Door Maria van Leeuwe

De Waddenzee heeft zich in de loop van eeuwen gevormd. Zandkorrel voor zandkorrel is op zijn plaats gelegd. Zandkorrels die ook weer keer op keer van plaats zijn veranderd door wind en getij. Het sediment is echter niet volledig overgeleverd aan deze krachten. Het bodemleven in de Waddenzee oefent namelijk ook grote invloed uit op de zand- en slibbewegingen.

Sedimenttransport

Tijdens elk getij wordt er zand en slib door de Waddenzee getransporteerd (WadWeten 18-09-2009). Waar op de ene plaats geulen dichtslibben en platen aangroeien, eroderen elders de geulwanden en wadplaten. Maar niet overal hebben deze processen vrij spel. Een variëteit aan leefgemeenschappen bepaalt mede de dynamiek op het wad.
De meest prominente rol is hierbij weggelegd voor schelpdieren en zeegrassen. Deze organismen beïnvloeden het sedimenttransport door de getijdestromingen. Zeewater moet een bepaalde stroomsnelheid hebben om sediment te kunnen dragen. Als het te langzaam stroomt blijft het sediment niet in oplossing, maar zakt het naar de bodem. Andersom, als water sneller gaat stromen, wordt het sediment opgewerveld en meegevoerd met het getij.

De stromingssnelheid van het zeewater wordt afgeremd door zeegrasvelden en schelpdierbanken. Boven de banken en grasvelden zakt het sediment dan ook uit. Tegelijkertijd wordt het sediment ter plaatse goed vastgehouden, doordat de stroomsnelheid daar afneemt. Zo hogen wadplaten langzaam op.
Ook de kleinere wormen en schelpdieren die het wad reliëf geven beïnvloeden de sedimentatie, doordat ze bijdragen aan het vertragen van de getijdestromingen. Zo kunnen bijvoorbeeld kokerwormen wezenlijk bijdragen aan de ophoging van wadplaten.

Bodemstructuur

Het bodemleven heeft niet alleen invloed op de ophoging van het wad, maar ook op de bodemstructuur. Met het graven van gangen en het filtreren van sediment, worden de zand- en kleideeltjes in de wadbodem gesorteerd. Hierdoor ontstaat een bepaalde ordening die aan het sediment samenhang verleent. Deze samenhang maakt de wadbodem minder erosiegevoelig.
Echter, soms heeft het bodemleven een omgekeerd effect op de wadbodem. De bodem kan ook te veel worden omgewoeld. Dan verliest hij zijn structuur, waardoor het sediment juist weer sneller wordt meegevoerd door de getijdenstromingen.
Een andere rol is tenslotte weggelegd voor de kleinste organismen in de Waddenzee. De algen die op de wadbodem groeien, (Wadweten 23-10-2009) houden de boel ook een beetje bij elkaar. Zij scheiden tijdens de groei suikers uit. Deze suikers fungeren als een soort lijm die de zand- en kleideeltjes vasthoudt. Het sediment wordt zo minder makkelijk weer opgewerveld.

Wadbouwers

De Waddenzee kent een grootschalige dynamiek van geulen en platen. Onder invloed van wind en getij verschuiven geulen en wandelen platen. Wadbewoners oefenen hier een wezenlijke invloed op uit. Als ware projectontwikkelaars kunnen zij een belangrijk verschil maken in het waddenlandschap. Met name op de meer beschutte locaties, in de luwte van eilanden en de dieper gelegen platen in de Waddenzee. Zo kan het zijn dat dankzij de aanwezigheid van mosselbanken een plaatrand, die anders zou zijn weggeslagen, nog net blijft liggen. En dragen algenmatten, die met name in de zomer op grote schaal sediment op de wadplaten vast kunnen houden, bij aan een heldere waterkolom. Het gaat weliswaar om ogenschijnlijk kleinschalige processen, maar deze zijn toch van grote invloed op de Waddenzee. Het wad zou er heel anders uitzien zonder al het bodemleven.

Bron: P. Le Hir, Y. Monet & F. Orvain (2007) Continental Shelf Research 27: 1116-1141
B. van Leeuwen en collega’s (2009) Ecological Engineering in press

---

Archief WadWeten

03-09-2010  |   Zeehonden en Zeevis
27-08-2010  |   Amerikaanse zwaardschedes zijn vis- en vogelvoer
20-08-2010  |   De ritmiek van de waddeneilanden
08-07-2010  |   De denkwereld van de oorkwal
02-07-2010  |   Een houvast voor mosselen
25-06-2010  |   Van zeebodem naar een paradijselijk nieuw land
18-06-2010  |   Een vlucht regenwulpen
11-06-2010  |   De afsluiting van de Zuiderzee op de gevoelige plaat
04-06-2010  |   Zuiderzee heet nu IJsselmeer
28-05-2010  |   Plakkende algenmatten beschermen wadbodem
21-05-2010  |   Het Waddenlandschap en haar elementen
14-05-2010  |   Pioniers van het landschapsonderzoek in het Waddengebied
07-05-2010  |   Sedimentatie en zeespiegelstijging
29-04-2010  |   Kanoetentrek is afhankelijk van hoe de wind waait
23-04-2010  |   CO2 in de Waddenzee
16-04-2010  |   Virussen tellen op Helgoland
09-04-2010  |   Glipt de paling ons tussen de vingers?
02-04-2010  |   De mossels, kokkels, vogels en vissers van de Wash
26-03-2010  |   Rijsdammen doen vastelandskwelders herrijzen
19-03-2010  |   Waddenzeespiegelstijging
12-03-2010  |   Een ongewisse toekomst voor eilandkwelders
05-03-2010  |   Chaos in de Waddenzee
26-02-2010  |   Kwelders onder de aandacht
19-02-2010  |   Pirates of the Wadden
12-02-2010  |   De Kinderkamer van de Noordzee
05-02-2010  |   Navigeren door de Vliestroom in voorbije tijden
29-01-2010  |   Over ’t Visschen en Jaaghen.
22-01-2010  |   ’t visschen der blomkes
15-01-2010  |   Een ijspaleis
18-12-2009  |   Krimp in de Waddenzee
11-12-2009  |   Het prijskaartje van een olieramp
27-11-2009  |   Algenarchief in de bodem schrijft geschiedenis van het IJsselmeer
20-11-2009  |   Parasieten en wadplaten
13-11-2009  |   Muiltje voorkomt voetinfectie bij mossel
05-11-2009  |   De projectontwikkelaars van het wad
30-10-2009  |   Wadpier in de Waddenzee: niet een soort, maar twee!
23-10-2009  |   Hoezo, stinkende modder?!
16-10-2009  |   Magnetische bacteriebolletjes pingpongen in de Waddenzee
09-10-2009  |   Exotische schoonheid in de Waddenzee?
02-10-2009  |   Weggeslagen kleilagen en opgestoven duinen
25-09-2009  |   Kwallenzee
18-09-2009  |   Dynamiek van water en sediment in de Ostfriese Waddenzee


Eerder onder de naam "Wetenschapscolumn" in de digitale nieuwsbrief van de Waddenvereniging verschenen artikelen van Maria van Leeuwe vindt u hier.