WADWETEN

‘WadWeten’ verschijnt wekelijks in de digitale nieuwsbrief (aanmelden kan hiernaast op de pagina onder "Nieuwsbrief") en op de websites van de Waddenvereniging en de Waddenacademie. In deze serie artikelen wordt het waddengebied beschreven vanuit verschillende onderzoeksdisciplines, zoals de biologie, de geologie en de cultuurhistorie. Een wetenschappelijke benadering in heldere taal. De berichten worden beurtelings geschreven door dr. Maria van Leeuwe, projectmedewerker van de Waddenvereniging en dr.Tim van Oijen, wetenschappelijk medewerker van de Waddenacademie.

OVER ’T VISSCHEN EN JAAGHEN.

vrijdag 29 januari 2010

Door Maria van Leeuwe

De Waddenzee kent een lange geschiedenis van exploitatie. Vanaf de eerste menselijke aanwezigheid werd er gebruik gemaakt van bijna alles wat groeide en bloeide op en langs het wad. Met de bevolkingsgroei nam de druk op de natuur gestaag toe. De afgelopen 1000 jaar kenmerken zich vooral door over-exploitatie. De laatste decennia begint het besef door te dringen dat regelgeving noodzakelijk is om het verdwijnen van veel soorten te voorkomen en herstel in de waddenregio te bevorderen. De grijze zeehond heeft zijn plek inmiddels weer gevonden.

Jager-verzamelaars

De oudste nederzettingen in de waddenregio dateren van 5000 v.Chr. De zogenaamde jager-verzamelaars vormden kleine leefgemeenschappen die leefden van wat de zee en het land bood. Naast kleine zoogdieren zoals otters en bevers vormden vissen, vogels, schelpdieren en algen de belangrijkste bron van voedsel, en leverden ze grondstoffen voor kledij en gereedschappen. In latere eeuwen kregen de leefgemeenschappen meer structuur en kwamen er steeds meer permanente vestigingen in de waddenregio. Vaste beroepen, waaronder de jacht en de visserij, kwamen rond 500 v.Chr. tot ontwikkeling.

Commercialisering en expansie

De bevolking nam in de loop van de tijd gestaag toe, en daarmee werd de vraag naar producten groter. De commerciële jacht op vogels richtte zich met name op grotere soorten als kraanvogels, reigers, eenden, en aalscholvers. Daarnaast werden zeehonden, bruinvissen en walvisachtigen bejaagd.
Vanaf het moment van intensivering werd de visserij ten opzichte van de jacht echter steeds belangrijker, omdat zij minder arbeidsintensief was en meer profijt bracht. Tot in de vroege Middeleeuwen werd er hoofdzakelijk op trekvissen als steur en zalm gevist. Vanaf 1000 a.D. kwam de kustvisserij tot ontwikkeling. In de Zuiderzee bloeide de visserij op paling, spiering en ansjovis.
Al in de 12de en 13de eeuw was er sprake van overbevissing. De visserijinspanningen verlegden zich daarop richting de Noordzee. Sterke expansie volgde rond ca. 1500. Met de uitbreiding van de handel trokken de Hollanders de wereldzeeën over. De visserij volgde in haar spoor. Haring-, schelvis- en kabeljauwvisserij werd een belangijke economische factor.

Over-exploitatie en regulatie

Tot het begin van de vorige eeuw waren visserij en jacht aan weinig regels gebonden. Vogels en vissen werden bejaagd tot de opbrengsten afnamen door over-exploitatie en de handel successievelijk minder winstgevend werd. Eind 19de eeuw stonden veel soorten op het randje van uitsterven. In de waddenregio verdwenen de grijze zeehond, de rog en de platte oester. Uit noodzaak concentreerde de commerciële visvangst zich vanaf de 20ste eeuw volledig op schelpdieren en garnalen; de enig overgebleven groepen waaruit nog grootschalige winst te behalen viel.
Pas de laatste eeuw is er een kentering zichtbaar en komt er langzaamaan wetgeving tot stand. Voor sommige soorten komt deze regelgeving op tijd. Zo nemen de eidereend en de grijze zeehond weer langzaam toe in de Waddenzee. Het is echter de vraag of voor veel vispopulaties deze kentering op tijd komt.

Bron:

WJ Wolff (2005) Helgoland Marine Research 59: 31-38
HK Lotze (2007) Fisheries Research 87: 208-218

Met dank aan de heer Remeijer. Meer oude foto's van de garnalenvisserij vindt u op www.remeijer.nl.

---

Archief WadWeten

03-09-2010  |   Zeehonden en Zeevis
27-08-2010  |   Amerikaanse zwaardschedes zijn vis- en vogelvoer
20-08-2010  |   De ritmiek van de waddeneilanden
08-07-2010  |   De denkwereld van de oorkwal
02-07-2010  |   Een houvast voor mosselen
25-06-2010  |   Van zeebodem naar een paradijselijk nieuw land
18-06-2010  |   Een vlucht regenwulpen
11-06-2010  |   De afsluiting van de Zuiderzee op de gevoelige plaat
04-06-2010  |   Zuiderzee heet nu IJsselmeer
28-05-2010  |   Plakkende algenmatten beschermen wadbodem
21-05-2010  |   Het Waddenlandschap en haar elementen
14-05-2010  |   Pioniers van het landschapsonderzoek in het Waddengebied
07-05-2010  |   Sedimentatie en zeespiegelstijging
29-04-2010  |   Kanoetentrek is afhankelijk van hoe de wind waait
23-04-2010  |   CO2 in de Waddenzee
16-04-2010  |   Virussen tellen op Helgoland
09-04-2010  |   Glipt de paling ons tussen de vingers?
02-04-2010  |   De mossels, kokkels, vogels en vissers van de Wash
26-03-2010  |   Rijsdammen doen vastelandskwelders herrijzen
19-03-2010  |   Waddenzeespiegelstijging
12-03-2010  |   Een ongewisse toekomst voor eilandkwelders
05-03-2010  |   Chaos in de Waddenzee
26-02-2010  |   Kwelders onder de aandacht
19-02-2010  |   Pirates of the Wadden
12-02-2010  |   De Kinderkamer van de Noordzee
05-02-2010  |   Navigeren door de Vliestroom in voorbije tijden
29-01-2010  |   Over ’t Visschen en Jaaghen.
22-01-2010  |   ’t visschen der blomkes
15-01-2010  |   Een ijspaleis
18-12-2009  |   Krimp in de Waddenzee
11-12-2009  |   Het prijskaartje van een olieramp
27-11-2009  |   Algenarchief in de bodem schrijft geschiedenis van het IJsselmeer
20-11-2009  |   Parasieten en wadplaten
13-11-2009  |   Muiltje voorkomt voetinfectie bij mossel
05-11-2009  |   De projectontwikkelaars van het wad
30-10-2009  |   Wadpier in de Waddenzee: niet een soort, maar twee!
23-10-2009  |   Hoezo, stinkende modder?!
16-10-2009  |   Magnetische bacteriebolletjes pingpongen in de Waddenzee
09-10-2009  |   Exotische schoonheid in de Waddenzee?
02-10-2009  |   Weggeslagen kleilagen en opgestoven duinen
25-09-2009  |   Kwallenzee
18-09-2009  |   Dynamiek van water en sediment in de Ostfriese Waddenzee


Eerder onder de naam "Wetenschapscolumn" in de digitale nieuwsbrief van de Waddenvereniging verschenen artikelen van Maria van Leeuwe vindt u hier.