WADWETEN

‘WadWeten’ verschijnt wekelijks in de digitale nieuwsbrief (aanmelden kan hiernaast op de pagina onder "Nieuwsbrief") en op de websites van de Waddenvereniging en de Waddenacademie. In deze serie artikelen wordt het waddengebied beschreven vanuit verschillende onderzoeksdisciplines, zoals de biologie, de geologie en de cultuurhistorie. Een wetenschappelijke benadering in heldere taal. De berichten worden beurtelings geschreven door dr. Maria van Leeuwe, projectmedewerker van de Waddenvereniging en dr.Tim van Oijen, wetenschappelijk medewerker van de Waddenacademie.

GLIPT DE PALING ONS TUSSEN DE VINGERS?

vrijdag 9 april 2010

Door Maria van Leeuwe

Palingen zijn lange-afstandzwemmers. Zij leggen hun eieren ver weg op de oceaan. De jonge vislarven trekken naar Europa om hier in de binnenwateren volwassen te worden. De palingstand is de afgelopen decennia sterk achteruitgegaan. De aantasting van hun Europese leefomgeving speelt daarbij mogelijk een belangrijke rol.

Een ochtendwandeling door de weilanden kan de afgelopen dagen meer opgeleverd hebben dan alleen (paas)eieren. Mogelijk dat iemand in de vroege ochtenduren ook op een paling is gestuit. Deze trekt in het voorjaar naar zoete binnenwateren en neemt daarbij nog wel eens een doorsteekje. Dankzij een nauwe kieuwspleet kan deze vis stukken over (vochtig) land afleggen. Palingen zijn trekvissen die fenomenale afstanden afleggen; pas laat in de 19de eeuw werd ontdekt dat de dikke zwarte paling in de Sargasso zee dezelfde vis is die als klein glasaaltje in onze kustwateren en de Waddenzee rondzwemt.

Palingtrek

Palingen leggen hun eieren in de Sargasso zee. De jonge larven, glasalen genoemd vanwege hun doorschijnende gestalte, worden met de Golfstroom naar Noord-Amerika en Europa gevoerd. Na een reis van 3 jaar trekken de alen in het voorjaar naar zoet water. Gedurende de volgende 3-5 jaar verblijven ze in meren, beken en rivieren en groeien flink uit. Vrouwtjes kunnen 1-1,5 meter bereiken. De mannetjes blijven daar met een maximale lengte van circa 45 cm een stuk bij achter. Wanneer de palingen geslachtsrijp zijn geworden – waarbij de naam verandert van glasaal in schieraal of paling – trekken ze in het najaar weer naar zee. Daar wordt de lange reis terug naar de Sargasso Zee aangevangen.

Achteruitgang

De palingstand is in heel Europa de laatste 20 jaar sterk achteruit gegaan. Momenteel komt in Nederland nog geen 5% voor van het aantal dat in de jaren tachtig gevonden werd. Deze afname is deels toe te schrijven aan de aantasting van hun leefruimte. Veel oevers van waterlopen zijn opgeschoond, waardoor er nog maar relatief weinig schuilplaatsen beschikbaar zijn. De ontwikkeling van waterkrachtcentrales in de afgelopen decennia kost tegelijkertijd veel palingen het leven. Daarnaast wordt de vervuiling van binnenwateren met onder andere PCB’s, dioxines en hormonen als een belangrijke factor genoemd.
Het is voor palingen ook steeds moeilijker geworden om naar zoet water te trekken. Door de aanleg van sluizen en dammen zijn veel rivieren en kanalen onbereikbaar geworden. Zo heeft de afsluiting van de Zuiderzee en de Lauwersmeer de toegang vanuit de Waddenzee naar het zoete binnenwater bemoeilijkt.
Er wordt op steeds meer plaatsen gewerkt aan het verbeteren van de toegang tot de binnenwateren. Onder andere door de aanleg van speciale aaltrappen. Ook het spuiregiem van de Afsluitdijk wordt aangepast om de trek naar het IJsselmeer mogelijk te maken.

Vermagering

Successen blijven vooralsnog uit; het gaat nog steeds slecht met de paling. Recent is gebleken dat palingen in Europa tegenwoordig veel magerder zijn dan vroeger. Dit is waarschijnlijk van invloed op de voortplanting van de vis: een paling die te weinig vetreserves opbouwt, is minder vruchtbaar. Ook zijn er gevolgen voor de trek. Een paling is weliswaar een goede zwemmer, maar het overbruggen van de 6000 km die Europa van de Sargasso zee scheidt, kost veel energie. Wanneer de vis met te weinig reserves op reis gaat, haalt hij mogelijk zijn eindbestemming niet. Voorlopig is de palingvisserij stilgelegd. Het is echter de vraag of hiermee de palingstand gered is.

Bron:

G van den Thillart en collega’s (2004) Journal of Fish Biology 65: 312-318
CGJ Belpaire en collega’s (2009) Ecology of Freshwater Fish 18: 197-214

---

Archief WadWeten

03-09-2010  |   Zeehonden en Zeevis
27-08-2010  |   Amerikaanse zwaardschedes zijn vis- en vogelvoer
20-08-2010  |   De ritmiek van de waddeneilanden
08-07-2010  |   De denkwereld van de oorkwal
02-07-2010  |   Een houvast voor mosselen
25-06-2010  |   Van zeebodem naar een paradijselijk nieuw land
18-06-2010  |   Een vlucht regenwulpen
11-06-2010  |   De afsluiting van de Zuiderzee op de gevoelige plaat
04-06-2010  |   Zuiderzee heet nu IJsselmeer
28-05-2010  |   Plakkende algenmatten beschermen wadbodem
21-05-2010  |   Het Waddenlandschap en haar elementen
14-05-2010  |   Pioniers van het landschapsonderzoek in het Waddengebied
07-05-2010  |   Sedimentatie en zeespiegelstijging
29-04-2010  |   Kanoetentrek is afhankelijk van hoe de wind waait
23-04-2010  |   CO2 in de Waddenzee
16-04-2010  |   Virussen tellen op Helgoland
09-04-2010  |   Glipt de paling ons tussen de vingers?
02-04-2010  |   De mossels, kokkels, vogels en vissers van de Wash
26-03-2010  |   Rijsdammen doen vastelandskwelders herrijzen
19-03-2010  |   Waddenzeespiegelstijging
12-03-2010  |   Een ongewisse toekomst voor eilandkwelders
05-03-2010  |   Chaos in de Waddenzee
26-02-2010  |   Kwelders onder de aandacht
19-02-2010  |   Pirates of the Wadden
12-02-2010  |   De Kinderkamer van de Noordzee
05-02-2010  |   Navigeren door de Vliestroom in voorbije tijden
29-01-2010  |   Over ’t Visschen en Jaaghen.
22-01-2010  |   ’t visschen der blomkes
15-01-2010  |   Een ijspaleis
18-12-2009  |   Krimp in de Waddenzee
11-12-2009  |   Het prijskaartje van een olieramp
27-11-2009  |   Algenarchief in de bodem schrijft geschiedenis van het IJsselmeer
20-11-2009  |   Parasieten en wadplaten
13-11-2009  |   Muiltje voorkomt voetinfectie bij mossel
05-11-2009  |   De projectontwikkelaars van het wad
30-10-2009  |   Wadpier in de Waddenzee: niet een soort, maar twee!
23-10-2009  |   Hoezo, stinkende modder?!
16-10-2009  |   Magnetische bacteriebolletjes pingpongen in de Waddenzee
09-10-2009  |   Exotische schoonheid in de Waddenzee?
02-10-2009  |   Weggeslagen kleilagen en opgestoven duinen
25-09-2009  |   Kwallenzee
18-09-2009  |   Dynamiek van water en sediment in de Ostfriese Waddenzee


Eerder onder de naam "Wetenschapscolumn" in de digitale nieuwsbrief van de Waddenvereniging verschenen artikelen van Maria van Leeuwe vindt u hier.