WADWETEN

‘WadWeten’ verschijnt wekelijks in de digitale nieuwsbrief (aanmelden kan hiernaast op de pagina onder "Nieuwsbrief") en op de websites van de Waddenvereniging en de Waddenacademie. In deze serie artikelen wordt het waddengebied beschreven vanuit verschillende onderzoeksdisciplines, zoals de biologie, de geologie en de cultuurhistorie. Een wetenschappelijke benadering in heldere taal. De berichten worden beurtelings geschreven door dr. Maria van Leeuwe, projectmedewerker van de Waddenvereniging en dr.Tim van Oijen, wetenschappelijk medewerker van de Waddenacademie.

KANOETENTREK IS AFHANKELIJK VAN HOE DE WIND WAAIT

donderdag 29 april 2010

Door Tim van Oijen

Kanoetstrandlopers die in het voorjaar van Afrika naar de Waddenzee trekken, kunnen letterlijk de wind mee of tegen hebben. Ze moeten hier tijdens de tocht hun planning op aanpassen. Wetenschappers toonden met een computermodel aan dat ongunstige weersomstandigheden de reisduur kunnen verdubbelen. Tellingen aan de Franse kust lieten zien dat er daar in jaren met tegenwind ook werkelijk grote aantallen kanoeten een tussenstop maken.

Vele trekvogels ondernemen jaarlijks de lange reis van het hoge noorden naar het verre zuiden en vice versa. Om deze pittige tocht van duizenden kilometers succesvol af te leggen, moeten de dieren goed doorvoed starten en op de juiste momenten in een voedselrijk gebied stoppen om bij te tanken. Verder moeten ze en route slim omgaan met variërende windsnelheden en windrichtingen die hun planning in de war kunnen sturen.

Van de trekvogels die jaarlijks een periode in de Waddenzee verblijven, is de trekroute van de kanoetstrandlopers (Afb. 1 en 2) het best onderzocht. Deze overwinteren bij de Banc d’Arguin in Mauritanië in West-Afrika en reizen in het voorjaar via de Waddenzee door naar Siberië. Wetenschappers van Nederlandse en Franse instituten lieten aan de hand van een computermodel en jarenlang volgehouden tellingen zien dat weersinvloeden grote consequenties voor de kanoeten hadden.

Tussenstop in Frankrijk

De vogelvorsers bestudeerden de etappe Banc d’Arguin-Waddenzee. Met behulp van het computermodel werd voor weerscondities uit de afgelopen decennia berekend hoeveel energie de reis zou kosten en hoe lang hij zou duren. Het model voorspelde aanzienlijke hogere inspanningen voor de kanoeten in jaren met een harde wind uit een ongunstige windrichting. De berekende reisduur varieerde van twee tot acht dagen. In jaren waarin de berekende reistijd lang was, bleken veel kanoeten – tot wel vijftigduizend individuen – een tussenstop langs de Franse Atlantische kust te maken. De meeste van deze vogels waren aan de magere kant, een teken dat ze inderdaad al veel energie hadden opgesoupeerd. Overigens kan de wind ook een enorme steun in de rug zijn. Bij de kortste reisduur was de berekende groundspeed van de kanoeten 115 km per uur!

Toepasbaar op vistrek

Waarschijnlijk bestaan er tijdelijke toevluchtsoorden voor de meeste migrerende diersoorten, dus niet alleen voor vogels maar bijvoorbeeld ook voor bepaalde vissoorten en schildpadden. Veranderingen in de sterkte en de richting van waterstromingen kunnen de reis van deze dieren aanzienlijk vergemakkelijken of bemoeilijken. Met de door de wetenschappers gekozen modelbenadering kan ook hun reisplanning nader worden onderzocht.

Bron:

Shamoun-Baranes, J., Leyrer, J., Van Loon, E., Bocher, P., Robin, F., Meunier, F. en T. Piersma (2010). Stochastic atmospheric assistence and the use of emergency staging sites by migrants. Proceedings of the Royal Society of London. B – Biology 277, p. 1505-1511.

---

Archief WadWeten

03-09-2010  |   Zeehonden en Zeevis
27-08-2010  |   Amerikaanse zwaardschedes zijn vis- en vogelvoer
20-08-2010  |   De ritmiek van de waddeneilanden
08-07-2010  |   De denkwereld van de oorkwal
02-07-2010  |   Een houvast voor mosselen
25-06-2010  |   Van zeebodem naar een paradijselijk nieuw land
18-06-2010  |   Een vlucht regenwulpen
11-06-2010  |   De afsluiting van de Zuiderzee op de gevoelige plaat
04-06-2010  |   Zuiderzee heet nu IJsselmeer
28-05-2010  |   Plakkende algenmatten beschermen wadbodem
21-05-2010  |   Het Waddenlandschap en haar elementen
14-05-2010  |   Pioniers van het landschapsonderzoek in het Waddengebied
07-05-2010  |   Sedimentatie en zeespiegelstijging
29-04-2010  |   Kanoetentrek is afhankelijk van hoe de wind waait
23-04-2010  |   CO2 in de Waddenzee
16-04-2010  |   Virussen tellen op Helgoland
09-04-2010  |   Glipt de paling ons tussen de vingers?
02-04-2010  |   De mossels, kokkels, vogels en vissers van de Wash
26-03-2010  |   Rijsdammen doen vastelandskwelders herrijzen
19-03-2010  |   Waddenzeespiegelstijging
12-03-2010  |   Een ongewisse toekomst voor eilandkwelders
05-03-2010  |   Chaos in de Waddenzee
26-02-2010  |   Kwelders onder de aandacht
19-02-2010  |   Pirates of the Wadden
12-02-2010  |   De Kinderkamer van de Noordzee
05-02-2010  |   Navigeren door de Vliestroom in voorbije tijden
29-01-2010  |   Over ’t Visschen en Jaaghen.
22-01-2010  |   ’t visschen der blomkes
15-01-2010  |   Een ijspaleis
18-12-2009  |   Krimp in de Waddenzee
11-12-2009  |   Het prijskaartje van een olieramp
27-11-2009  |   Algenarchief in de bodem schrijft geschiedenis van het IJsselmeer
20-11-2009  |   Parasieten en wadplaten
13-11-2009  |   Muiltje voorkomt voetinfectie bij mossel
05-11-2009  |   De projectontwikkelaars van het wad
30-10-2009  |   Wadpier in de Waddenzee: niet een soort, maar twee!
23-10-2009  |   Hoezo, stinkende modder?!
16-10-2009  |   Magnetische bacteriebolletjes pingpongen in de Waddenzee
09-10-2009  |   Exotische schoonheid in de Waddenzee?
02-10-2009  |   Weggeslagen kleilagen en opgestoven duinen
25-09-2009  |   Kwallenzee
18-09-2009  |   Dynamiek van water en sediment in de Ostfriese Waddenzee


Eerder onder de naam "Wetenschapscolumn" in de digitale nieuwsbrief van de Waddenvereniging verschenen artikelen van Maria van Leeuwe vindt u hier.