WADWETEN

‘WadWeten’ verschijnt wekelijks in de digitale nieuwsbrief (aanmelden kan hiernaast op de pagina onder "Nieuwsbrief") en op de websites van de Waddenvereniging en de Waddenacademie. In deze serie artikelen wordt het waddengebied beschreven vanuit verschillende onderzoeksdisciplines, zoals de biologie, de geologie en de cultuurhistorie. Een wetenschappelijke benadering in heldere taal. De berichten worden beurtelings geschreven door dr. Maria van Leeuwe, projectmedewerker van de Waddenvereniging en dr.Tim van Oijen, wetenschappelijk medewerker van de Waddenacademie.

EEN VLUCHT REGENWULPEN

vrijdag 18 juni 2010

Door Maria van Leeuwe

De Waddenzee vormt een belangrijk tussenstation voor trekvogels. Een minder bekende pleisteraar is de regenwulp. Deze wat onbekende wadvogel eet overdag in het binnenland, maar zoekt ’s avonds de kust op. Met het teruglopen van de aantallen regenwulpen blijken de kwelders van Noord-Friesland Buitendijks als rustgebied van groeiend belang.

In het voorjaar biedt de Friese kust onderdak aan duizenden regenwulpen. De regenwulp is het kleinere, minder statige broertje van de wulp. Beide vogels hebben een vergelijkbare roep, maar die van de regenwulp eindigt met een mooie karakteristieke triller. Een oude volkswijsheid wil dat zijn heldere roep een aankondiging is van slecht weer.
Regenwulpen maken in Nederland een tussenstop op hun reis tussen de overwinteringsgebieden in Afrika en de broedgebieden in Noord-Europa. De vogels blijven enkele weken in Nederland om aan te sterken tussen de verschillende etappes. Jaarlijks verblijven er 4000 tot 10.000 exemplaren aan de waddenkust. Daarmee is dit gebied één van de drie belangrijkste pleisterplaatsen in Europa.

Een stevige maaltijd

De overwinteringsgebieden van regenwulpen lopen van de kust van Mauretanië tot aan Angola. Rond eind april trekken de vogels massaal naar het noorden. Voordat de trekvogels op weg gaan eten ze zich vol; de lange reis kost veel energie. Regenwulpen zijn alleseters. In Afrika eten ze hoofdzakelijk wenkkrabben. Op de tussenstop in Nederland profiteren de vogels in weidegebieden van de overvloed aan emelten: larven van langpootmuggen die zich schuilhouden tussen graswortels. De vogels die het wad opzoeken doen zich tegoed aan krabben en weekdieren.

Regenwulpen op de vlucht

De buitendijkse kwelders zijn een steeds belangrijkere overnachtingsplaats geworden. Tot in de jaren ’70 zat de regenwulp meer in het binnenland. De Oude Venen in zuid-oost Friesland en het Fochteloer veen in Drenthe herbergden grote populaties.
De noordwaartse verschuiving van de slaapplaatsen lijkt min of meer noodgedwongen. De weidegebieden van Noord-Nederland hebben de laatste jaren sterk ingeleverd aan ecologische kwaliteit. Als gevolg van, onder andere, grondwaterpeilverlaging, bemesting en wisselteelt lijkt de voedselbeschikbaarheid voor weidevogels afgenomen te zijn. Daarnaast is de verschuiving mogelijk in gang gezet door de noordwaartse uitbreiding van het broedareaal van roofvogels als de havik, sperwer en buizerd.

Eind jaren ’70 beschouwde Maarten ’t Hart regenwulpen al als een bijzondere verschijning. Toen telden de noordelijke provinciën nog 20.000-30.000 exemplaren. Sinds die tijd is de populatie sterk afgenomen. De verschuivingen van de afgelopen jaren geven aan dat de leefomgeving van de regenwulp onder druk staat. De buitendijkse kwelders lijken een laatste refugium voor de regenwulpen, waarmee het belang van een goede bescherming van deze gebieden alleen maar groter wordt (WadWeten 26-03-2010)..

Bron:

M. Versluys, H. Hiemstra & J. Taal (2010) Limosa 82: 194-207
Bron kaartje: Shorebirds, An illustrated behavioural ecology door: Jan van de Kam, Bruno Ens, Theunis Piersma en Leo Zwarts, KNNV Publishers.

Nb:

Het oorspronkelijke artikel bevatte helaas enige onjuiste/onvolledige informatie met betrekking tot de aantallen en het fourageergedrag van de regenwulp; de inhoud is inmiddels aangepast.

---

Archief WadWeten

03-09-2010  |   Zeehonden en Zeevis
27-08-2010  |   Amerikaanse zwaardschedes zijn vis- en vogelvoer
20-08-2010  |   De ritmiek van de waddeneilanden
08-07-2010  |   De denkwereld van de oorkwal
02-07-2010  |   Een houvast voor mosselen
25-06-2010  |   Van zeebodem naar een paradijselijk nieuw land
18-06-2010  |   Een vlucht regenwulpen
11-06-2010  |   De afsluiting van de Zuiderzee op de gevoelige plaat
04-06-2010  |   Zuiderzee heet nu IJsselmeer
28-05-2010  |   Plakkende algenmatten beschermen wadbodem
21-05-2010  |   Het Waddenlandschap en haar elementen
14-05-2010  |   Pioniers van het landschapsonderzoek in het Waddengebied
07-05-2010  |   Sedimentatie en zeespiegelstijging
29-04-2010  |   Kanoetentrek is afhankelijk van hoe de wind waait
23-04-2010  |   CO2 in de Waddenzee
16-04-2010  |   Virussen tellen op Helgoland
09-04-2010  |   Glipt de paling ons tussen de vingers?
02-04-2010  |   De mossels, kokkels, vogels en vissers van de Wash
26-03-2010  |   Rijsdammen doen vastelandskwelders herrijzen
19-03-2010  |   Waddenzeespiegelstijging
12-03-2010  |   Een ongewisse toekomst voor eilandkwelders
05-03-2010  |   Chaos in de Waddenzee
26-02-2010  |   Kwelders onder de aandacht
19-02-2010  |   Pirates of the Wadden
12-02-2010  |   De Kinderkamer van de Noordzee
05-02-2010  |   Navigeren door de Vliestroom in voorbije tijden
29-01-2010  |   Over ’t Visschen en Jaaghen.
22-01-2010  |   ’t visschen der blomkes
15-01-2010  |   Een ijspaleis
18-12-2009  |   Krimp in de Waddenzee
11-12-2009  |   Het prijskaartje van een olieramp
27-11-2009  |   Algenarchief in de bodem schrijft geschiedenis van het IJsselmeer
20-11-2009  |   Parasieten en wadplaten
13-11-2009  |   Muiltje voorkomt voetinfectie bij mossel
05-11-2009  |   De projectontwikkelaars van het wad
30-10-2009  |   Wadpier in de Waddenzee: niet een soort, maar twee!
23-10-2009  |   Hoezo, stinkende modder?!
16-10-2009  |   Magnetische bacteriebolletjes pingpongen in de Waddenzee
09-10-2009  |   Exotische schoonheid in de Waddenzee?
02-10-2009  |   Weggeslagen kleilagen en opgestoven duinen
25-09-2009  |   Kwallenzee
18-09-2009  |   Dynamiek van water en sediment in de Ostfriese Waddenzee


Eerder onder de naam "Wetenschapscolumn" in de digitale nieuwsbrief van de Waddenvereniging verschenen artikelen van Maria van Leeuwe vindt u hier.