De natuur beschermen door
haar de ruimte te geven

 

De Waddenzee is in vele opzichten uniek. Het ongerepte getijdenlandschap kent wereldwijd zijn weerga niet. Planten en dieren weten verbazingwekkend goed met ruige omstandigheden om te gaan. Vogels komen in imponerende hoeveelheden voor. Aan de basis van dit alles staat de natuurlijke dynamiek van de wadden. Mensen hebben vaak de neiging om die natuurlijke processen zo veel mogelijk te willen beteugelen. Echter, niet ingrijpen, bescherming en waar mogelijk vergroting van de natuurlijke dynamiek is ook voor de lange termijn de beste garantie voor het behoud van de Waddenzee.

 

Ruige, onvoorspelbare natuur

Afgelopen maand konden we weer van de  prachtige filmbeelden van Ruben Smit genieten. De TV-serie Het Wad brengt de waddennatuur in volle glorie naar de huiskamer. We huiveren bij de beelden van de bronstige grijze-zeehonden mannen, raken vertederd door de bergeendenkuikens en verbazen ons over de onbekende onderwaterwereld. De ongetemde kracht van de natuur, die in dit deel van onze wereld zo zeldzaam is, spat van het scherm af.  Zeker in ons land is natuur vaak aangelegd en wordt tot op de vierkante meter beheerd. Op de tekentafel ontwerpen we plas-dras gebieden, waar grote grazers grazen en de beheerders afgerekend worden op aantallen zeldzame vogels en planten. Gelukkig kennen we die situatie niet op de Wadden. Hier is de natuur nog onvoorspelbaar, laat zich niet vastleggen en kan zich zonder hulp herstellen.

Soortenrijkdom

De waarde van natuurgebieden wordt vaak afgemeten aan de soortenrijkdom, de biodiversiteit. In totaal leven in het waddengebied zo’n 10.000 verschillende soorten eencelligen, planten en dieren. Op de kwelders zijn 2.300 soorten geteld, in het zeegebied leven rond de 2.700 soorten. De overige 5.000 soorten leven in de duin- en poldergebieden op de eilanden en in de kustregio van het vasteland. Dit alles valt een beetje in het niet bij de totale Nederlandse soortenrijkdom (circa 36.000 soorten). De biodiversiteit van de Waddenzee kenmerkt zich dan ook niet door een grote soortenrijkdom maar door het in hoge aantallen voorkomen van soorten die zich aan de weerbarstige dynamische omstandigheden hebben aangepast.

 

Voedselrijkdom en invloeden 

Op en in een vierkante meter wadbodem kunnen wel 70 wadpieren, meer dan 100 kokkels en 70.000 wadslakjes voorkomen. Deze voedselrijkdom is te vergelijken met een tropisch regenwoud. De natuur in de Waddenzee ontwikkelt zich dan wel redelijk ongestoord, maar de invloed van de mens is onmiskenbaar. Door jacht en overbevissing stierven soorten uit, nieuwe soorten deden hun intrede. Waarschijnlijk ingevoerd door Vikingen verscheen al in de Middeleeuwen de strandgaper. Van recentere datum was de kolonisatie van de Waddenzee door de Japanse oester. In totaal hebben zich nu 90 soorten uit omgeving van de Atlantische oceaan of de Stille Zuidzee in het waddengebied gevestigd. Japans bessenwier, penseelkrabbetje en slingerzakpijp zijn minder bekende voorbeelden. Deze soorten konden zich hier ook vestigen dankzij de aanwezigheid van hard substraat door de aanleg van dijken en jachthavens.


Beheersing door de mens

De menselijke neiging om de natuur te beheersen was ook van invloed op de natuur van de Waddenzee. In de eerste plaats voortkomend uit de strijd voor het bestaan. Terpen werden opgeworpen, dijken aangelegd en grote delen van het kweldergebied ingepolderd. Op de eilanden legde men stuivend zand vast en waren aangelegde stuifdijken een voorbode van  de inpoldering van de Waddenzee. Steeds strakker werd het keurslijf rond de natuurlijke dynamiek van het wad. 

 

Natuur vrij spel 

Gelukkig veranderden de inzichten en kregen op de onbewoonde delen van de eilanden wind en water weer vrij spel. Dan blijkt dat de waddennatuur ook in ons voordeel kan werken. Duingebieden worden breder en sterker. En tegen de verwachting in verdwijnt na het staken van de kustverdediging Rottumeroog niet in de golven. Ook gaan nu voorzichtige stemmen op om de Waddenzee binnendijks meer ruimte te geven. Zodat eens ingepolderde kwelders weer mee kunnen groeien met de zee. Verder op de Waddenzee bleek de waddennatuur over een opmerkelijke veerkracht te bezitten. Door te intensieve schelpdiervisserij in de jaren tachtig waren natuurlijke droogvallende mosselbanken, de koraalriffen van het wad, bijna volledig uit de Nederlandse Waddenzee verdwenen. Door de mosselzaadvisserij op droogvallende platen te verbieden herstelden de mosselbanken zich en was het uiteindelijk niet nodig om kunstmatige banken aan te leggen. De waddennatuur de ruimte geven om zich te herstellen was dus ook in dit geval de beste remedie.

 

Geef natuurkrachten de ruimte!

Gedreven door onze liefde voor de natuur, maar ook behept met onze genetisch bepaalde neiging om in te grijpen, willen we graag handelen als we denken dat natuurwaarden bedreigd worden. Eenzame zeehondenpups willen we opvangen, nesten van lepelaars willen we beschermen tegen wegspoelen en de aanleg van eilandjes is het antwoord op de achteruitgang van de broedvogels. Hierbij lopen we het gevaar dat we natuurkrachten gaan temmen die juist aan de basis staan van de unieke waddennatuur. Ook voor het behoud op de lange termijn is het daarom van belang die alle ruimte te geven. 


Help de Wadden beschermen!