Zeegras van Sylt
Bekijk hier hoe vrijwilligers zeegras halen uit de Duitse Waddenzee en in Nederland uitzaaien.
Zeegras gespot
Uitgezaaid zeegras dat zich zelf heeft vermeerderd gespot op het Balgzand.
Wieringen
Op Wieringen was het zeegras ooit een belangrijke bron van inkomsten. Er werden matrassen en manden van gemaakt. En... op het eiland werden vroeger zelfs de dijken van het 'wier' gemaakt.
Foto: Historische Vereniging Wieringen
Zeepaardje
Zeegras terug in de Waddenzee? Dan keert het zeepaardje mogelijk ook weer terug. Nu komt het er heel sporadisch voor, maar als het zijn staart weer om een stengeltje zeegras kan slaan... wie weet.

Werken aan wuivend zeegras

Een aantrekkelijk plantje is het misschien niet, maar zeegras speelt wel een heel belangrijke rol als kraamkamer, schuilplaats én zogenaamde biobouwer in de Waddenzee. Daarom zet de Waddenvereniging zich in om het zeegras terug te krijgen.

 

Wat is zeegras?

Zeegras is helemaal geen gras, maar een plant die zich heeft aangepast aan een ondergedompeld leven in brak en zout water. Er komen twee soorten zeegras voor in de Waddenzee: klein zeegras (Zostera noltii) en groot zeegras (Zostera marina). Dat laatste probeert de Waddenvereniging weer terug te brengen.

 

Ook groot zeegras kent twee varianten. De ene staat bijna altijd onder water, plant zich voort door middel van wortelstokken en is meerjarig. De andere groeit vaak tussen klein zeegras en valt dus ook droog. Deze soort is eenjarig en plant zich voort door middel van zaden. Het zeegrasherstelproject is gericht op beide soorten.

 

Naar schatting groeide stond er ooit 15.000 hectare zeegras in de Waddenzee. Daarvan is nu nog maar zo’n vijf hectare van over.

 

Waarom is zeegras zo belangrijk?

Zeegrasvelden hebben een grote ecologische waarde voor de Waddenzee.

  • De Waddenzee is bijzonder vanwege de droogvallende zandplaten. Door de klimaatverandering stijgt de zeespiegel. Zeegras heeft de eigenschap dat het slib kan ‘vangen’. Zo kan het ervoor zorgen dat zandplaten kunnen meegroeien met het stijgende zeewater. Zeegras als biobouwer.
  • Dankzij dezelfde eigenschap van slib invangen, draagt zeegras ook bij aan de helderheid van zeewater. Daar heeft het plantje vooral zelf ook weer veel baat bij, want zeegras heeft voldoende licht nodig om te groeien.
  • Zeegras houdt heel veel CO2 vast – wel drie keer zoveel als regenwouden. Hierdoor kunnen ze een bijdrage leveren aan het dempen van de klimaatverandering.
  • Veel vissen leven niet permanent in de Waddenzee, maar gebruiken het vooral als kraamkamer. Tussen de stengels van het zeegras kunnen jonge vissen en andere dieren als krabben, garnalen en schelpdieren veilig opgroeien.
  • Naar schatting kwamen er ooit zo’n 71 verschillende soorten dieren in zeegrasvelden voor. Onder water vormen de velden een fantastische schuilplaats voor allerlei dieren zoals zeepaardjes, haring, paling en kleine platvissen als schol en tong.

 

Waardoor is het zeegras verdwenen?

De directe oorzaak was een ziekte. Maar dat was niet de enige oorzaak. In dezelfde tijd werd ook de Afsluitdijk aangelegd. Door alle werkzaamheden kwam er veel slib in het water en werd de omgeving voor het zeegras te troebel om goed in te kunnen groeien. Na de aanleg van de Afsluitdijk in 1933, keerde het zeegras nooit meer terug in de Nederlandse Waddenzee. Alleen bij de monding van de Eems komt nog een hele kleine restpopulatie voor.

 

In Duitsland en Denemarken kwam het zeegras op den duur wel weer terug. Waarschijnlijk komt dat doordat het water daar helderder is. Voor het zeegrasherstelproject wordt zeegrasstengels met zaad geplukt op het wad bij het Duitse waddeneiland Sylt.

 

Hoe zaai je zeegras?

Zeegras komt alleen terug op plekken waar het water helder genoeg is en de stroming niet te sterk. Het Uithuizerwad, het wad de jachthaven van Schiermonnikoog, Balgzand bij Den Helder en het wad van Texel worden als meest kansrijke plekken gezien.

 

In het najaar van 2011 en 2012 heeft de Waddenvereniging samen met Rijkswaterstaat Noord-Nederland voor het eerst zeegras geoogst en gezaaid. Rijpende zaadstengels werden door vrijwilligers in Duitsland geplukt en in fijnmazige netjes gestopt. In Nederland werden de netten aan boeien vastgemaakt. De rijpende zaden lieten binnen enkele weken vanzelf los en verspreiden zich door de mazen van de netten op een vrij natuurlijke wijze over het wad.

 

Doel van deze proef was om te kijken of de omstandigheden in de Waddenzee goed genoeg waren om zeegras te laten groeien. Het zaad sloeg aan, voor het eerst bloeide er weer zeegras in de Waddenzee! Nu werkt de Waddenvereniging samen met het Programma Rijke Waddenzee en Natuurmonumenten aan een meerjarig project, waarbij we proberen om beide soorten groot zeegras permanent terug te krijgen in de Waddenzee. In 2016 wordt voor de vierde keer zeegras geoogst en gezaaid dankzij een bijdrage van onder meer het Waddenfonds.

 

Wat is er nodig om zeegras permanent terug te krijgen?

De plekken waar nu weer een beetje zeegras groeit, proberen we de komende jaren uit te laten groeien tot stabiele zeegrasvelden. Uit onderzoek dat in de jaren ’90 is gedaan, weten we dat de overlevingskansen groter worden als de zeegrasplanten dichter op elkaar staan. Daarom zaaien we steeds op dezelfde plekken, zodat er een dichte zeegrasmat ontstaat.

 

Er wordt ook veel onderzoek gedaan. Zo doen we bijvoorbeeld metingen op plekken waar vroeger ondergedoken groot zeegras groeide. We kijken daar onder andere naar de snelheid van de stromingen en de troebelheid van het water.