De dijk als bloemenrijk

‘Dijken kunnen echte hotspots worden van biodiversiteit’

Op verschillende plekken langs de Waddenzee veranderen strakke groene dijken in een kleurrijke bloemenzee. Dat is niet alleen goed voor de biodiversiteit, het lijkt ook veel stevigere dijken op te leveren.

 

Bloemrijker én sterker

Voor de waterschappen die verantwoordelijk zijn voor de dijken was zo’n strakke grasmat, ook wel ‘grasfalt’ genoemd, altijd een veilige keuze die makkelijk is te vatten in rekenmodellen. Maar nu veel dijken toch voor miljoenen op de schop moeten om toekomstige zeespiegelstijging aan te kunnen, durven waterschappen voorzichtig ook naar andere opties te kijken. Dat doen ze onder andere samen met Het Levend Archief, een samenwerkingsverband dat een soort back-up van de Nederlandse natuur probeert te maken en zaden weer beschikbaar stelt voor onderzoek en natuurherstel. Van Rooijen is vanuit Wageningen Universiteit een van de kartrekkers van Het Levend Archief en als onderzoeker betrokken bij de projecten langs de Waddenzee. De onderzoekers vermoeden dat een diversiteit aan kruiden de dijk juist sterker zullen maken. Van Rooijen: ‘Bij die grasmengsels gaat het vaak om soorten die allemaal heel oppervlakkig wortelen, alleen in de bovenste 4 cm. Dat laagje is heel kwetsbaar. Maar met verschillende kruiden krijg je een uitgebreidere en diepere doorworteling van de dijk, waardoor hij veel steviger wordt.’
Op de foto: Kleine leeuwentand doorstaat droogte door een dieper wortelstelsel en draagt daarmee bij aan de

erosiebestendigheid, ook als grassen dat niet meer kunnen.

 

Download hier de zaaitips van Nils

 

 

Stormvloed nadoen

Als proef zijn in samenwerking met Wetterskip Fryslân en de waterschappen Hunze en Aa’s en Noorderzijlvest op diverse locaties verschillende zaadmengsels op de dijk ingezaaid, waarbij het soortenrijke kruidenmengsel voor de waterschappen als meest gewaagde wordt beschouwd. Om te testen wat het met de stevigheid doet, simuleerden Van Rooijen en collega’s een heuse stormvloed. ‘Daarbij lieten we golven als het ware tegen de dijk slaan door met grote kracht water op de grasmat te spuiten. In Groningen, waar maar weinig soorten groeiden, was na een kwartier de toplaag van de dijk er al afgespoeld. Na een half uur zaten er zulke gaten in de dijk dat er in een uitzonderlijke stormsituatie een dijkdoorbraak zou kunnen plaatsvinden. Maar op die plek in Friesland waar veel meer soorten groeiden, duurde het bij dezelfde test zes uur voor er gaatjes in de begroeiing kwamen.’ Over een jaar worden de proefvlakken op de dijken opnieuw getest. Bij een positief resultaat staan daarna wellicht veel meer dijken vol bloeiende kruiden.
Op de foto: Tussen de nieuwe dijkbekleding op de Afsluitdijk vestigen zich spontaan nieuwe soorten zoals koolzaad.

 

Hotspots van biodiversiteit

Hoe waardevol dijkvegetatie kan zijn, bewijzen de zogenoemde slaperdijken in Friesland en Groningen, oude dijken die geen primaire waterkerende functie meer hebben. ‘Dat zijn plekken waar het bijzondere glanshaverhooiland voorkomt, dat is echt het meest soortenrijke wat je op een dijk kunt krijgen. Met in Groningen ook de bijzondere paarse morgenster’. Van Rooijen hoopt dat de randen van de Waddenzee net zo waardevol worden. ‘Het lijkt nu soms alsof de dijk een strakke muur tegen het water is, maar je kunt het ook zien als iets dat het gehele waddengebied verbindt. Het kan in de lengte verbinden, maar het is ook de verbinding tussen het waddengebied met de kwelders in het voorland en het achterland achter de dijk. Dijken kunnen echt biodiversiteitshotspots worden. Dan is het ook geen grens meer van een natuurgebied, maar verbindt het juist de Waddenzee met het achterland dat hopelijk ook steeds meer bio divers wordt.’
Op de foto: Schapen begrazen de dijk bij het Friese buitendijkse natuurgebied Noorderleeg.

 

 

Niet zomaar bloemen zaaien

Bloemrijke bermen, dijken en akkerranden, ze zijn mooi en goed voor insecten, zou je zeggen. Nils van Rooijen waarschuwt dat het allemaal wat ingewikkelder ligt. In bloemenmengsels zitten namelijk vaak soorten die hier helemaal niet thuishoren, maar zelfs inheemse soorten kunnen soms de biodiversiteit juist benadelen. Dat zit zo: planten en dieren zijn aangepast aan de omstandigheden waar zij en hun ‘voorouders’ eeuwen hebben geleefd. Zo bloeien planten op een gunstig moment en hebben insecten zich weer daarop aangepast. Als je van precies dezelfde soort zaden uit Zuidoost-Europa haalt, wat vanwege de prijs vaak gebeurt, kan het zijn dat de bloemen al eerder bloeien en de insecten achter het net vissen. Ook hebben sommige planten, zoals de korenbloem, door het ‘doorkweken’ heel mooie grote bloemen, maar produceren ze minder stuifmeel. Het gevaar bestaat dat kweekplanten met wilde inheemse korenbloemen kruisen, waardoor die ook van eigenschap veranderen. Gevolg: minder eten voor insecten en een slechtere voortplanting van de plant zelf. Weten wat je wél kunt doen? Hier lees je Niels zijn zaaitips voor je eigen tuin

Wie is Nils van Rooijen?

Plantenkenner Nils van Rooijen, voormalig wadgids bij de Waddenvereniging en nu onderzoeker bij Wageningen Universiteit, kan het eigenlijk niet goed begrijpen: de Waddenzee, een werelderfgoed met hoge natuurwaarde, wordt omringd door een vrijwel levenloze muur van grijze of groene dijken. Als er al iets leeft, gaat het om heel weinig soorten. ‘De dijken worden ingezaaid met een zadenmix met vooral Engels raaigras, wat ook op voetbalvelden groeit, en nauwelijks kruiden. Het zijn heel algemene soorten die weinig tot niets hebben te bieden voor insecten. En doordat de dijken overal begraasd worden door schapen en vaak nog bemest worden, is er ook heel weinig ander leven te vinden.’ Van Rooijen en collega’s inventariseerden recent verschillende dijken langs de Waddenzee in Groningen en Friesland. ‘In Groningen vonden we op veel dijken maar drie of vier soorten op een vierkante meter, vertelt hij. ‘En vaak was het dan ingezaaid gras van een commerciële leverancier die niet zo let op de herkomst van het zaad. Dan bleek het bijvoorbeeld te gaan om een gekweekte Nieuw-Zeelandse variant van Engels raaigras. Het is voor de biodiversiteit veel waardevoller als er veel meer plantensoorten groeien. Zeker als het inheemse soorten zijn die in Nederland thuishoren en waarop onze insecten zijn aangepast’ 

 

Uit het WADDEN magazine

Dit artikel is verschenen in het WADDEN magazine van juni 2022. Tekst Koen Moons en foto’s van Nils van Rooijen, Carla Grashof en Henk Postma. Wil je het magazine ook ontvangen? Word lid van de Waddenvereniging vanaf €27,- per jaar, steun ons werk en ontvang het magazine 4x per jaar in de (digitale) brievenbus.

 

Download hier de zaaitips van Nils