Keert de platte oester terug?

donderdag 19 april 2018

Door: Hans Revier

 

Door intensieve visserij, strenge winters en virusinfecties verdween de inheemse platte oester bijna helemaal uit onze kustwateren. Uit verschillend onderzoek blijkt echter dat het smakelijke schelpdier schoorvoetend terugkeert. Kunnen we het herstel een handje helpen?

 

De oesterliefhebber denkt soms met enige weemoed terug aan de Zeeuwse platte oester. De volle, romige, een beetje nootachtige smaak van dit in Zeeland gekweekte schelpdier werd alom geprezen. Maar door de zeer strenge winter van ’62-’63 en daarop volgende infectie met de oesterparasiet Bonamia ostreae stortte de kweek van platte oesters in. De oesterkwekers zochten alternatieven en importeerden in de jaren tachtig de wat rauwer smakende Japanse oester of creuze. Deze uitheemse oestersoort voelde zich ook snel thuis in onze kustwateren en vormt nu, vaak samen met mosselen, uitgebreide banken of riffen in de Waddenzee. Wilde platte oesterbanken waren toen al lang verdwenen. Alleen in de Grevelingen worden nog op kleine schaal platte oesters gekweekt. 

 

18 miljoen oesters

Uit archeologisch onderzoek is bekend dat de platte oester sinds mensenheugenis gegeten wordt. Schelpresten werden gevonden bij opgravingen in terpen en de Romeinen importeerden het schelpdier in grote aantallen uit Engeland. In de Gouden Eeuw was deze oester een hoog gewaardeerde lekkernij, niet in de laatste plaats door de toegeschreven afrodisiacische eigenschappen. Door intensivering van de visserij in de 19e eeuw begonnen wilde oesterbanken te verdwijnen. Zo visten Engelse vissers tussen 1868 en 1873 alle Belgische oesterbanken weg. Ten noorden van de Waddeneilanden bevonden zich lange tijd uitgestrekte oesterriffen. Ruim 27.000 km2 in het gebied dat we nu nog kennen als de oestergronden. In 1889 wisten Nederlandse vissers daar tussen de 11 en 18 miljoen oesters op te vissen.

 

Eijerlandse gat

Het vinden van een platte oester in de zuidelijke delta of in de Waddenzee is heden ten dage bijzonder. Toch melden vissers en duikers de laatste jaren steeds vaker de vondst van een platte oester. In Zeeland heeft dat waarschijnlijk te maken met de nog aanwezige kweek in de Grevelingen. Het aantreffen van enkele exemplaren in het Eijerlandse gat, tussen Texel en Vlieland, was voor onderzoekers van het programma Rijke Waddenzee aanleiding om op deze locatie systematisch het voorkomen van de platte oester te inventariseren en de mogelijkheden voor herintroductie van deze soort te beschouwen. Op negen van de tien bezochte locaties met Japanse oesterbanken trof men in totaal 51 exemplaren van de platte oester aan. Het overgrote deel van de oesters kwam voor in gebieden met dode schelpresten, voornamelijk kokkels, en hadden zich gevestigd op schelpen van verschillende soorten (dode) schelpdieren.

 

Herstel

Uit een analyse van watermonsters bleek bovendien dat platte oester DNA aanwezig was, evenals platte oesterlarven. Hieruit trok men de conclusie dat de dieren zich in het Eijerlandse gat ook voortplanten. Na eerder te zijn uitgestorven in de Waddenzee is deze inheemse oestersoort dus weer teruggekeerd. Gezien de vondsten bij Vlieland denkt men dat in de Waddenzee geschikte condities zijn voor verdere uitbreiding. Concurrentie met de Japanse oester is niet te verwachten, omdat de platte oester aan dieper (-2 tot -6 meter) water de voorkeur geeft. Verder onderzoek is noodzakelijk om vast te stellen of de platte oester ook weer in andere delen van de Waddenzee is teruggekeerd. Herstel van de populatie is daarbij gebaat met het niet voorkomen van bodemberoerende activiteiten en een nabij gelegen bron van oesterlarven. In dat verband wil men experimenteren met het uitzetten van in een kwekerij geproduceerde oesterlarven.




Oesteretertje, Jan Steen (Bron: Wikimedia)

Bronnen:

Kerckhof, F., Coolen, J. W., Rumes, B., & Degraer, S. (2018). Recent findings of wild European flat oysters Ostrea edulis (Linnaeus, 1758) in Belgian and Dutch offshore waters: new perspectives for offshore oyster reef restoration in the southern North Sea. Belgian Journal of Zoology, 148(1). https://www.belgianjournalofzoology.eu/BJZ/article/view/16

 

van der Have, T.M., P. Kamermans, E. van der Zee., 2017. Flat oysters in the Eijerlandse Gat, Wadden Sea. Results of a survey in 2017. Bureau Waardenburg Rapportnr. 17-231, Bureau Waardenburg, Culemborg. https://rijkewaddenzee.nl/nieuws/dode-schelpen-belangrijk-voor-terugkeer-platte-oester/

 

Smaal, A. C., Kamermans, P., Van der Have, T. M., Engelsma, M. Y., & Sas, H. (2015). Feasibility of Flat Oyster (Ostrea edulis L.) restoration in the Dutch part of the North Sea (No. C028/15). IMARES. http://library.wur.nl/WebQuery/wurpubs/485820

 

Programma Rijke Waddenzee: Verkenning Platte oester: https://rijkewaddenzee.nl/project/verkenning-naar-het-terugbrengen-van-de-platte-oester/

 



Artikel WadWeten

Het wekelijkse artikel WadWeten verschijnt in de digitale nieuwsbrief en op de websites van de Waddenvereniging en Waddenacademie. In deze serie artikelen wordt het waddengebied beschreven vanuit verschillende onderzoeksdisciplines, zoals de biologie, de geologie en de cultuurhistorie. Een wetenschappelijke benadering in heldere taal. De berichten worden beurtelings geschreven door wetenschappers van Ecomare, de Waddenacademie en de Waddenvereniging.

In 2010 werden een aantal WadWeten artikelen gebundeld in het boekje Waddenwijsheid (ISBN 9789087410230). Begin 2015 kwam er een vervolg: Meer Waddenwijsheid. Het rijk geïllustreerde boek geeft antwoorden op vragen als: welke beestjes krioelen er in het zand, welke wadvogels werden gegeten in de terpentijd, hoe oud wordt een zwaardschede, welke stormen zijn gevaarlijk voor de Wadden. Dit prachtige boek boordevol Waddenkennis is verkrijgbaar bij de boekhandel voor € 12,90 (ISBN 9789087410322).

Ecomare Waddenacademie Waddenvereniging