Plensbuien en waterhozen

donderdag 13 september 2012

door Hans Revier

 

“Echt Waddenweer!” De doorgewinterde waddenliefhebber laat zich niet zo snel uit het veld slaan door een wisselvallige zomer. Die kan genieten van de spectaculaire wolkenformaties die een felle bui aankondigen, even later afgewisseld door een zonovergoten opklaring. Afgelopen juli kon de bezoeker zelfs meermaals getuige zijn van een zeldzaam natuurverschijnsel: de waterhoos.

 

Het weer in het waddengebied wordt sterk beïnvloed door de zee. In de loop van de zomer neemt de gemiddelde temperatuur van het zeewater toe, er treedt meer verdamping op, met als resultaat grotere neerslaghoeveelheden in het kustgebied. Zo zorgden plensbuien op 30 en 31 augustus voor fikse wateroverlast in Noord-Nederland, met 117 mm regenval in Sexbierum als record. Het warme zeewater is ook de oorzaak van een ander spectaculair weerverschijnsel: het ontstaan van waterhozen.

 

Slurf

Onder buienwolken, die in koude lucht boven het relatief warme water van IJsselmeer of Waddenzee ontstaan, zie je dat zich soms  slurfvormige uitstulpingen vormen. Stijgende luchtbewegingen in een bui hebben een aanzuigende werking op de lucht onder de bui. Die stroomt met grote kracht in een spiraalvormige beweging naar de bui toe. Het water in de stijgende en draaiende luchtstroom condenseert en wordt als een slurf zichtbaar. Zodra die het wateroppervlak raakt wordt ook het water opgezogen en is er sprake van een echte waterhoos. Onder een flinke stapelwolk kunnen soms meerdere kleine hoosjes voorkomen die gering in kracht zijn en weinig schade veroorzaken. In de tweede helft van de zomer, als het zeewater goed is opgewarmd, is er de meeste kans op waterhozen. Boven de Waddenzee, Noordzee en IJsselmeer worden elk jaar tientallen waterhozen gesignaleerd. Op 29 juli van dit jaar zijn bijvoorbeeld in de buurt van Ameland in korte tijd zes waterhozen waargenomen.

 

Van water naar land

Als zich boven land een dergelijk verschijnsel voordoet spreken we van windhozen of tornado’s. Deze kunnen gepaard gaan met hoge windsnelheden en veel schade aanrichten. Gelukkig zijn die in Nederland zeldzaam. Ook waterhozen die het land op gaan verliezen meestal snel hun kracht. Maar soms slaat het noodlot toe. Op 11 augustus 1972 werd Ameland getroffen door een windhoos. Camping Duinoord lag in de baan van de hoos die een grote ravage veroorzaakte onder tenten, tenthuisjes en caravans. Van de 1800 campinggasten verloren die dag drie mensen hun leven in het natuurgeweld. Duinoord werd in 1992 opnieuw getroffen door een windhoos. Er viel één dode en er waren vijf gewonden.

 

Filmpjes

Op het internet zijn diverse filmpjes te vinden van waterhozen boven de Waddenzee:

http://www.plaats.nl/gemeente-vlieland/videos/yWrhQoYXOJU/windhoos-waddenzee/ 
http://www.youtube.com/watch?v=yWrhQoYXOJU
http://www.youtube.com/watch?v=EI235-aIoPk&feature=rellist&playnext=1&list=PL1AE5A4E374F5DC81

 

Bronnen

Factsheet KNMI waarschuwingen windhoos en waterhoos
http://www.knmi.nl/klimatologie/achtergrondinformatie/FS%20Wind%20en%20waterhoos.pdf

Groenland, R.M., 2007. Enkele moderne inzichten in tornadogenesis. Meteorologica nr.4 4-9
http://www.knmi.nl/~groenlan/ArtikelTornadogenesis.pdf



Artikel WadWeten

Het wekelijkse artikel WadWeten verschijnt in de digitale nieuwsbrief en op de websites van de Waddenvereniging en Waddenacademie. In deze serie artikelen wordt het waddengebied beschreven vanuit verschillende onderzoeksdisciplines, zoals de biologie, de geologie en de cultuurhistorie. Een wetenschappelijke benadering in heldere taal. De berichten worden beurtelings geschreven door wetenschappers van Ecomare, de Waddenacademie en de Waddenvereniging.

In 2010 werden een aantal WadWeten artikelen gebundeld in het boekje Waddenwijsheid (ISBN 9789087410230). Begin 2015 kwam er een vervolg: Meer Waddenwijsheid. Het rijk geïllustreerde boek geeft antwoorden op vragen als: welke beestjes krioelen er in het zand, welke wadvogels werden gegeten in de terpentijd, hoe oud wordt een zwaardschede, welke stormen zijn gevaarlijk voor de Wadden. Dit prachtige boek boordevol Waddenkennis is verkrijgbaar bij de boekhandel voor € 12,90 (ISBN 9789087410322).

Ecomare Waddenacademie Waddenvereniging