Koelbloedige garnalen

donderdag 16 juni 2016

Door Tim van Oijen

 

Garnalen zijn net als de meeste andere zeedieren koudbloedig. Hun lichaamstemperatuur volgt dus de temperatuur van het zeewater. Toch valt er nog wel wat zelf te bepalen door de garnalen, want ze kunnen actief gebieden met geschikte temperaturen opzoeken. In de winter trekken bijvoorbeeld veel garnalen uit de Waddenzee naar de relatief warme, diepe delen van de Noordzee. Eén ideale temperatuur lijkt er voor de garnaal niet te zijn.


Bij koudbloedige dieren wordt de fysiologie en het gedrag sterk gestuurd door de omgevingstemperatuur. Volgens een uit de jaren ’40 stammende theorie zou elke koudbloedige diersoort een specifieke voorkeurstemperatuur hebben waarbij ze het best functioneren. Maar dat is door meerdere onderzoeken onderuit gehaald.


Het blijkt namelijk dat de voorkeurstemperatuur bij dieren van allerlei factoren afhankelijk is, zoals bijvoorbeeld het seizoen, het geslacht of het levensstadium waarin het dier zich bevindt. Deze kennis komt vooral van onderzoek aan landdieren en aan gewervelde zeedieren zoals vissen. Van ongewervelde zeedieren is weinig bekend over de temperatuurvoorkeur. Daarom heeft een groep Duitse biologen dit voor de gewone garnaal nader onderzocht.

Temperatuurtest

De wetenschappers verzamelden gewone garnalen op meerdere plekken op de Noordzee en de Waddenzee. De dieren werden in aquaria gehouden waarin het water dezelfde temperatuur als het zeewater had. Vervolgens werden individuen overgezet in een cirkelvormig stromingskanaal om ze een temperatuurkeuzetest te laten ondergaan. In het kanaal werd een temperatuurgradiënt gecreëerd met temperaturen van 4 graden oplopend naar 25 graden door op verschillende plekken water van verschillende temperaturen in te laten stromen. De testgarnalen konden vrijelijk rond bewegen en zo hun favoriete temperatuur kiezen.


Uit het onderzoek bleek dat de gewone garnalen een grote range aan temperaturen kozen en de soort dus geen specifieke voorkeurstemperatuur heeft. Er zat een seizoenpatroon in de gekozen temperatuur, met lagere voorkeurstemperaturen in de winter. Ook verschilde de temperatuurvoorkeur tussen kleine en grote individuen, waarbij de eerste voor wat hogere temperaturen kozen.

 

Suboptimaal

Het gedrag zal deels ingegeven zijn door het mijden van temperaturen die boven of onder de grens liggen waaronder de garnalen nog functioneren, die tussen zo’n 6 en de 19 graden ligt. Daarnaast kunnen andere factoren een rol spelen. Van jonge garnalen is bekend dat die in het voorjaar naar ondiepe wateren zoals de Waddenzee trekken vanwege de grote voedselrijkdom. Dit heeft er niet alleen mee te maken, dat de hogere temperaturen in de ondiepe gebieden een gunstig effect op hun fysiologie en gedrag zouden kunnen hebben. 


Uit het feit dat garnalen tijdens de proef gemiddeld bij voorkeur wat hogere temperaturen opzochten van rond de 15 graden, leiden de onderzoekers af dat garnalen in de in grote delen van het jaar koudere Noord- en Waddenzee vaak onder suboptimale condities leven. Op een zomerse dag op het wad kan het ook te warm worden, want uit andere temperatuurexperimenten is eerder gebleken dat boven de 19 graden de dieren al het loodje kunnen leggen.







 

Bron

Reiser, S., A. Temming, M. Hufnagl, A. Eckhardt, J.-P. Hermann (2016). Behavioral thermoregulation of the common brown shrimp (Crangon crangon, L.) throughout the seasonal cycle. Journal of Experimental Marine Biology and Ecology 478, p.1-9.




Artikel WadWeten

Het wekelijkse artikel WadWeten verschijnt in de digitale nieuwsbrief en op de websites van de Waddenvereniging en Waddenacademie. In deze serie artikelen wordt het waddengebied beschreven vanuit verschillende onderzoeksdisciplines, zoals de biologie, de geologie en de cultuurhistorie. Een wetenschappelijke benadering in heldere taal. De berichten worden beurtelings geschreven door wetenschappers van Ecomare, de Waddenacademie en de Waddenvereniging.

In 2010 werden een aantal WadWeten artikelen gebundeld in het boekje Waddenwijsheid (ISBN 9789087410230). Begin 2015 kwam er een vervolg: Meer Waddenwijsheid. Het rijk geïllustreerde boek geeft antwoorden op vragen als: welke beestjes krioelen er in het zand, welke wadvogels werden gegeten in de terpentijd, hoe oud wordt een zwaardschede, welke stormen zijn gevaarlijk voor de Wadden. Dit prachtige boek boordevol Waddenkennis is verkrijgbaar bij de boekhandel voor € 12,90 (ISBN 9789087410322).

Ecomare Waddenacademie Waddenvereniging